(23kB)
strona główna


 

 

PRZYGODY

SHERLOCKA

HOLMESA

 

 

Artur Conan - Doyle

 

PIES BASKERVILLE'ÓW

 

 

 

Rozdział l

Sherlock Holmes

 

Tego ranka mój przyjaciel siedział przy stole w jadalni. Ja oglądałem przy kominku laskę,

zostawioną poprzedniego wieczora przez nieznanego nam gościa. Była to ładna, mocna laska

z dużą gałką, okolona u dołu szeroką obrączką z napisem: “Jakubów Mortimerowi, MRCS,

od przyjaciół z C.C.H” oraz datą: 1884. Laska pełna godności, poważna, przypominała te,

jakie dawniej nosili lekarze domowi.

- I cóż, Watsonie - odezwał się do mnie Holmes - jakie wysnuwasz wnioski ze swoich

oględzin?

Holmes siedział obrócony do mnie plecami, nie widział, czym byłem zajęty.

- Skąd wiesz, co robię? Gotów jestem uwierzyć, że masz oczy z tyłu głowy.

- Nie, ale mam przed sobą srebrny imbryk, wypolerowany jak zwierciadło - odparł.

- Powiedz mi więc, jakie refleksje budzi w tobie laska naszego gościa? Skoro nie zastał

nas wczoraj i nie mamy pojęcia, jaki mógł być cel jego odwiedzin, ta przypadkowa pamiątka

nabiera znaczenia. Niechże się dowiem, co wnosisz z tego kawałka drewna o jego właścicielu?

- Sądzę - odpowiedziałem, stosując w miarę możliwości metodę swego przyjaciela - że

doktor Mortimer jest starszym, wziętym i bardzo poważanym lekarzem, skoro znajomi obdarzyli

go takim dowodem uznania.

- Dobrze - rzekł Holmes. - Wyśmienicie.

- Sądzę także, iż, według wszelkiego prawdopodobieństwa, doktor Mortimer jest lekarzem

wiejskim, odwiedzającym swoich chorych przeważnie pieszo.

- Dlaczego?

- Dlatego, że laska kiedyś była bardzo ładna, a teraz wydaje się zniszczona - nie wyobrażam

jej sobie w rękach lekarza miejskiego. Żelazne okucie na końcu jest tak ścięte, że niewątpliwie

kij służy doktorowi do częstych przechadzek.

- Doskonale, zupełnie słusznie! - przytakiwał Holmes.

- Poza tym są tu jeszcze wyrazy: “Od przyjaciół z C.C.H.” Odgaduję, że chodzi tu o jakieś

miejscowe stowarzyszenie łowieckie... Doktor leczył pewnie członków tego stowarzyszenia,

a oni, w dowód wdzięczności, ofiarowali mu ten drobny upominek.

6

- Watsonie, przechodzisz samego siebie - rzekł Holmes, odsuwając krzesło i zapalając papierosa.

- Muszę przyznać, że we wszystkich raportach, jakie przygotowałeś łaskawie z moich

skromnych prac, nie doceniłeś własnych zdolności. Nie jesteś może sam przez się jaśniejącą

pochodnią, ale doskonały z ciebie przewodnik w poszukiwaniu światła. Są ludzie, którzy,

nie będąc obdarzeni geniuszem, posiadają jednak talent budzenia go u innych. Wyznaję, mój

drogi, jestem twoim dłużnikiem.

Holmes nigdy jeszcze nie przemawiał do mnie w ten sposób ł muszę przyznać, że jego

słowa sprawiły mi wielką przyjemność. Często bywałem dotknięty jego obojętnością zarówno

dla mego podziwu, jak i dla moich usiłowań, zmierzających do rozpowszechnienia jego metody

dedukcji. Teraz czułem dumę. Zdobyłem uznanie Holmesa.

Po chwili mój przyjaciel wziął mi z rąk laskę i zaczął ją pilnie oglądać. Nagle rzucił papierosa,

podszedł do okna i zabrał się do badania laski przez lupę.

- Ciekawe, chociaż proste - rzekł, powracając na kanapę, gdzie usiadł w ulubionym zagłębieniu.

- Dostrzegam na tej lasce parę wskazówek...

- Czyżby coś uszło mojej uwagi? - spytałem z pewnym niedowierzaniem. - Nie sądzę,

żebym ominął jakiś ważny szczegół.

- Chyba większość twoich wniosków jest mylna. Gdy mówiłem, że stanowisz dla mnie

podnietę, znaczyło to, iż stwierdzenie twoich pomyłek doprowadza mnie przypadkowo do

odkrywania prawdy. Nie mylisz się co do istoty rzeczy. Właściciel laski jest niewątpliwie

lekarzem wiejskim i dużo chodzi pieszo.

- Miałem zatem rację.

- Tak jest, pod tym względem.

- I to wszystko?

- Nie, nie mój drogi, nie wszystko... bynajmniej. Tylko, widzisz, mnie się na przykład

zdaje, że prawdopodobnie ofiarowana doktorowi laska pochodzi raczej od zespołu szpitalnego

niż od stowarzyszenia łowieckiego. Litery “C.C.” - to niewątpliwie “Charing Cross”.

- Może masz słuszność.

- Moje wyjaśnienie ma wszelkie cechy prawdopodobieństwa i, jeśli przyjmiemy tę hipotezę,

mamy nową przesłankę, która pozwoli nam odtworzyć osobowość naszego nieznajomego

gościa.

- Dobrze, przypuśćmy, że C.C.H. znaczy “Charing Cross

Hospital”, jakie inne wnioski można z tego wysnuć?

- Czyż nie nasuwa ci się żaden? Znasz moją metodę. Zastosuj ją!

-Jedynym oczywistym wnioskiem jest fakt, że nasz nieznajomy praktykował w mieście,

zanim przeniósł się na wieś.

- Posuńmy się dalej w naszych przypuszczeniach i idźmy ciągle tym śladem. Co najpraw-

7

dopodobniej dało sposobność do ofiarowania tego podarunku? Kiedy przyjaciele Mortimera

zebrali składkę na upominek? Niewątpliwie miało to miejsce w chwili gdy doktor opuszczał

szpital, żeby rozpocząć praktykę na własną rękę. Wiemy już, był to podarunek. Najpewniej

doktor porzucił miejski szpital dla wiejskiej praktyki. Czy zatem zbyt śmiałe byłoby nasze

twierdzenie, że podarunek ofiarowano właśnie z powodu zmiany sposobu

życia?

- Jest to bardzo prawdopodobne.

- A teraz, zechciej zauważyć, doktor Mortimer nie mógł należeć do zespołu stałych lekarzy

szpitalnych. Na te posady powoływani są tylko pierwszorzędni lekarze londyńscy, a ci nie

przenoszą się nigdy na wieś. Kimże był zatem? Lekarzem asystentem, czyli zajmował stanowisko

niewiele wyższe niż starsi studenci. Opuścił zaś szpital przed pięciu laty, masz datę na

lasce. Tak więc, twój poważny doktor w średnim wieku znika jak widmo, mój drogi, a na

jego miejscu ukazuje nam się trzydziestolatek, miły, skromny, roztargniony i posiadający psa,

którego określiłbym mniej więcej jako większego od jamnika a mniejszego od brytana.

Uśmiechałem się z niedowierzaniem, gdy Holmes przechylił się w tył, puszczając pod sufit

kółka dymu.

- Nie mam sposobu zbicia tego ostatniego wywodu - rzekłem - ale nic łatwiejszego niż

dowiedzieć się szczegółów, dotyczących wieku i kariery zawodowej doktora.

Zbliżyłem się do biblioteki, wziąłem z półki Przewodnik lekarski i odszukałem literę M.

Znalazłem kilku Mortimerów, jeden z nich mógł być naszym gościem. Przeczytałem głośno:

“Motrimer Jakub, M. R. C. S. 1882; Grimpen, Dartmoor, Devon. Asystent-chirurg w

szpitalu Charing Cross od 1882 do 1884. Laureat nagrody Jacksona za pracę z dziedziny patologii

porównawczej Czy dziedziczność jest chorobą?. Członek-korespondent szwedzkiego

Towarzystwa Patologicznego. Autor Kilku kaprysów atawizmu («The Lancet», 1882) Czy

idziemy z postępem? («Journal of Psychology», marzec 1883). Lekarz rządowy gmin: Grimpen,

Thornsley i High -Barrow”.

- A więc o stowarzyszeniu łowieckim ani wzmianki - rzekł Holmes z drwiącym uśmiechem

- ale jest lekarz wiejski, jak sprytnie wnioskowałeś. Chyba moje wywody się potwierdzą.

Co do przymiotników, powiedziałem, jeśli się nie mylę: miły, skromny, roztargniony.

Otóż doświadczenie nauczyło mnie, że podarunki otrzymuje na tym świecie tylko człowiek

miły, jedynie skromny opuszcza Londyn dla osiedlenia się na wsi, a tylko roztargniony zostawi

ci laskę zamiast karty wizytowej po godzinnym czekaniu w twoim salonie.

- A pies?

- Pies nosi zazwyczaj laskę swego pana. Ponieważ jest ciężka, przeto pies trzymają mocno

w środku, a ślady jego kłów są wyraźnie widoczne. Wskazują one, moim zdaniem, że szczęka

jest za duża na jamnika, a za mała na brytana. To może... tak, do licha, to jest wyżeł!

8

Mówiąc to Holmes wstał i krążył po pokoju; naraz zatrzymał się przed oknem, a w głosie

jego dźwięczała taka stanowczość, iż spojrzałem na niego zdumiony.

- Mój drogi, skąd ta pewność?

- Stąd po prostu, że widzę tego psa u naszych drzwi, a głos dzwonka oznajmia jego pana.

Nie odchodź, proszę cię, Watsonie. To przecież twój kolega zawodowy, twoja obecność może

być użyteczna. Oto dramatyczna chwila losu: słyszysz na schodach kroki człowieka, wchodzącego

w twoje życie i nie wiesz, co ci przyniesie; złą czy dobrą dolę. Czego może, chcieć

doktor Jakub Mortimer, człowiek nauki, od Sherlocka Holmesa, specjalisty w kryminalistyce?

Proszę!

Postać naszego gościa przejęła mnie zdumieniem, gdyż spodziewałem się ujrzeć typowego

lekarza wiejskiego. Doktor Mortimer był zaś bardzo wysoki, szczupły, miał długi nos, zakrzywiony

jak haczyk, wystający między parą oczu szarych, przenikliwych, bardzo blisko

osadzonych i iskrzących się za okularami w złotej oprawie. Ubrany był w tradycyjny, choć

nieco zaniedbany strój, przyjęty przez lekarzy; jego surdut był wytarty, spodnie w dole obszarpane.

Jakkolwiek młody jeszcze, plecy miał zgarbione, głowę pochyloną naprzód; na jego

twarzy malowała się wielka dobroduszność.

Wchodząc spostrzegł laskę w ręku Holmesa i rzucił się ku niemu z radosnym okrzykiem.

- Co za szczęście! - rzekł. - Nie byłem pewien, gdzie ją zostawiłem, tutaj czy w biurze

żeglugi. Za nic w świecie nie chciałbym zgubić tej laski.

- Podarunek, prawda? - pytał Holmes.

- Tak jest.

- Od szpitala Charing Cross?

- Od kilku przyjaciół stamtąd... z okazji mego ślubu.

- Tam do licha! To niedobrze - odezwał się Holmes, potrząsając głową.

Doktor Mortimer zmrużył oczy i spojrzał ze zdziwieniem na mówiącego.

- Niedobrze? Co? Dlaczego?

- Pokrzyżował pan nasze wnioski. Mówi pan zatem, że to podarunek z okazji ślubu?

- Tak jest. Ożeniłem się i porzuciłem szpital, a wraz z nim wszelką nadzieję praktyki konsultacyjnej.

Trzeba było stworzyć ognisko domowe.

- Co prawda - rzekł Holmes - nie pomyliliśmy się znów tak bardzo. A teraz, doktorze Jakubie

Mortimerze...

- Przepraszam, po prostu... jestem skromnym lekarzem.

- I widocznie człowiekiem o zacięciu naukowym.

- Dyletantem najwyżej; zbieraczem muszelek na wybrzeżach wielkiego nieznanego oceanu.

Przypuszczam; że mówię do pana Sherlocka Holmesa, nie zaś...

- Nie, oto mój przyjaciel, doktor Watson.

9

- Bardzo mi przyjemnie. Słyszałem często nazwisko pana wymieniane wespół z nazwiskiem

pańskiego przyjaciela. Panie Holmes, interesuje mnie pan niesłychanie. Rzadko zdarzało

mi się widzieć czaszkę tak szeroką jak pańska i do tego stopnia rozwinięte guzy nadoczodołowe.

Czy pozwoli mi pan przesunąć palec po szwie ciemieniowym? Odlew pańskiej czaszki, w

zastępstwie oryginału, byłby ozdobą każdego muzeum antropologicznego. Nie pragnę bynajmniej

pańskiej śmierci, ale przyznaję, że na tę czaszkę mam wielką ochotę.

Holmes wskazał krzesło osobliwemu gościowi.

- Jesteś pan entuzjastą swojego zawodu, podobnie jak ja mojego - rzekł. Odgaduję z pańskiego

wskazującego palca, że sam pan zwija swoje papierosy. Proszę, niech się pan nie krępuje.

Nasz gość wyjął z kieszeni bibułkę oraz tytoń i ze zdumiewającą sprawnością zwinął

papierosa. Palce miał długie, zwinne i ruchliwe, jak macki owada.

Holmes milczał, ale jego wzrok, utkwiony uporczywie w naszym gościu, mówił mi, do jakiego

stopnia przybysz ten budzi jego zainteresowanie.

- Przypuszczam - odezwał się wreszcie - że nie tylko dla zbadania mojej czaszki zaszczycił

mnie pan swoimi odwiedzinami wczoraj i powrócił pan dzisiaj.

- Nie, nie, jakkolwiek rad jestem niezmiernie, że nastręczyła mi się taka sposobność. Przyszedłem

do pana, panie Holmes, bo wyznaję, iż nie jestem człowiekiem praktycznym, a nadto

dlatego, że stanąłem wobec zagadki zarówno poważnej, jak i tajemniczej. Ponieważ uważam

pana za drugiego wśród najwytrawniejszych biegłych w Europie...

- Doprawdy! A czy wolno wiedzieć, kto ma zaszczyt być pierwszy? - przerwał Holmes z

lekkim odcieniem goryczy.

- Prace pana Bertillona zawsze muszą oddziaływać na umysł człowieka ceniącego ścisłość

naukową.

- A więc dlaczego nie udaje się pan do niego po radę?

- Mówiłem o ścisłości naukowej, co zaś do praktycznej strony sprawy pan jesteś jedyny.

Spodziewam się, że mimo woli nie...

-Cokolwiek sądzę - przerwał Holmes - będzie lepiej, gdy damy temu wszystkiemu spokój

i wyjaśni mi pan, doktorze, naturę zagadki, której bez mojej pomocy nie możesz rozwiązać.

 

 

 

Rozdział 2

Przeklęty ród

 

- Mam w kieszeni rękopis - zaczął doktor.

- Spostrzegłem to, gdy pan tylko wszedł - odparł Holmes.

- Rękopis ten jest bardzo stary.

- Sądzę, że pochodzi z pierwszej połowy XVIII wieku, jeśli nie jest

podrobiony.

- Skąd pan wie?

- Z pańskiej kieszeni wystają papiery, a przez ten czas, gdy pan mówił, widziałem fragment

rękopisu. Nieświetny byłby to biegły, który by, widząc to, nie mógł określić daty dokumentu

- z dokładnością około dziesięciu lat. Może pan czytał moją monografię na ten temat?

Pański rękopis jest mniej więcej z roku 1730.

- Z 1742, według ścisłej daty - odparł Mortimer, wydobywając go z kieszeni. - Papiery te

powierzył mi sir Karol Baskerville, którego tragiczna śmierć wywołała trzy miesiące temu

duże wzburzenie w Devonshire. Byłem jednocześnie jego lekarzem i przyjacielem. Człowiek

wyjątkowego umysłu, przenikliwy, praktyczny, miał równie trzeźwą wyobraźnię jak ja. Jednak

wierzył w ten dokument, a wiara ta przyczyniła się do strasznej śmierci, jaką zginął.

Holmes wyciągnął rękę po rękopis i rozłożył go na kolanach.

- Spójrz, Watsonie - rzekł, zwracając się do mnie - na te s, raz długie, to znów krótkie.

Jest to jedna ze wskazówek, które pozwoliły mi określić datę.

Spojrzałem przez jego ramię na pożółkły papier i prawie zamazane pismo. Jako nagłówek

widniał napis: Baskerville Hall, a poniżej wielkimi niekształtnymi cyframi: 1742.

- Widzę, że jest to jakby jakieś sprawozdanie.

- Tak, to opis pewnej legendy, dotyczącej rodziny Baskerville'ów.

- Sądziłem, że chce pan zasięgnąć mojej rady w sprawie nowszej i mającej znaczenie

praktyczne.

- Wierzaj mi pan, że to sprawa nowa i niezwykle nagląca, którą trzeba koniecznie wyjaśnić

w ciągu dwudziestu czterech godzin. Rękopis, który przyniosłem ze sobą, jest krótki i

ściśle ze sprawą związany. Pan pozwoli zatem, że go przeczytam.

Holmes wsunął się w głąb fotela, splótł dłonie i zamknął oczy, przybrawszy postawę pełną

11

rezygnacji. Doktor Mortimer rozłożył rękopis i głosem donośnym, suchym, czytał następującą

starodawną opowieść:

,,O pochodzeniu psa Baskerville'ów krążyły różne pogłoski. Ponieważ jednak jestem potomkiem

Hugona Baskerville'a w prostej linii, a historię niniejszą słyszałem z ust swego ojca,

któremu znów przekazał ją jego ojciec, przeto spisałem ją, przekonany szczerze ojej prawdziwości.

Chciałbym, potomkowie moi, abyście wierzyli, że ta sama sprawiedliwość, która

karze za grzechy, umie również przebaczać miłosiernie i że nie ma tak strasznego przekleństwa

na świecie, którego nie można by okupić skruchą i modlitwą. Z opowieści niniejszej

zatem wyciągnijcie tę naukę, iż nie należy obawiać się skutków przeszłości, lecz trzeba stać

się baczniejszym w przyszłości i unikać tych okropnych grzechów, które ściągnęły na naszą

rodzinę wielkie nieszczęścia.

Wiedzcie tedy, że w czasach wojny domowej (której historię, napisaną przez wielce uczonego

lorda Clarendona, polecam gorąco waszej uwadze) zamek Baskerville był własnością

Hugona tegoż nazwiska, człowieka ulegającego dzikim namiętnościom, bezbożnego i rozpustnika.

Sąsiedzi byliby mu wybaczyli te błędy, wiedząc, iż zamek nigdy nie był siedzibą

świętych; jednak okrucieństwa, jakie popełnił podczas hulaszczych zabaw, stały się przysłowiowe

w całej okolicy. Zdarzyło się, że ów Hugon zapałał miłością (jeżeli określenie to,

użyte w danym wypadku, nie będzie profanacją) do córki ziemianina, którego grunta sąsiadowały

z posiadłością Baskerville'ów. Ale panna, skromnie i pobożnie wychowana, unikała

wielbiciela, znając jego złą sławę.

Pewnego dnia, w wigilię świętego Michała, ów Hugon z pięciu czy sześciu towarzyszami

pohulanek podczas nieobecności ojca i braci wtargnął do majątku i porwał pannę. Przyniósłszy

brankę do zamku, osadził ją w wieży, a sam udał się z kompanami do jadalni, by, jak

zwykle, spędzić noc na pijatyce. Nieszczęśliwa dziewczyna była bliska obłędu, słysząc w

swym więzieniu śpiewy, wrzaski i bluźnierstwa ucztujących, które do niej dobiegały. Wreszcie,

zdjęta śmiertelną trwogą, zdobyła się na czyn, przed którym zawahałby się najodważniejszy

mężczyzna. Wyszła przez okno i, przy pomocy gałęzi bluszczu, który okrywał i okrywa

jeszcze mur, zsunęła się po rynnie, po czym uciekła przez łąki do rodzicielskiego majątku,

oddalonego o trzy mile.

Wkrótce potem Hugon opuścił gości, aby zanieść trochę jadła i picia swej brance - a może

żywił i gorsze zamiary - lecz zastał klatkę pustą. Na ten widok, jak opętany przez szatana,

zbiegł w szalonym pędzie ze schodów, wpadł do jadalni, wskoczył na stół, tłukąc talerze i

kryształy, i wobec przerażonych, na wpół pijanych biesiadników przysiągł, że jeśli jeszcze tej

nocy zdoła schwytać zbiegłą dziewczynę, zaprzeda czartu ciało i duszę. Przez chwilę obecni

patrzyli na niego w osłupieniu, aż naraz jeden, podlejszy, a może bardziej pijany od innych

krzyknął, żeby puścić psy gończe śladem panny. Propozycja przypadła do gustu Hugonowi,

12

wyleciał z zamku, wrzeszcząc na stajennych, by mu osiodłali klacz, a na dojeżdżaczy, by wypuścili

psy z psiarni, po czym cisnął psom chustkę dziewczęcia i uszykował je do biegu.

Człowiek klnąc a zwierzęta wyjąc popędzili wśród bladego światła księżyca ku łąkom.

Wszystko to dokonało się z tak błyskawiczną szybkością, że biesiadnicy zrazu nie zrozumieli,

co zaszło. Niebawem jednak coś zaświtało w ich zamroczonych umysłach, uprzytomnili

sobie, o co chodzi i powstał piekielny hałas. Jedni wołali o pistolety, inni o konie, drudzy

znów o nowe butelki wina. W końcu oprzytomnieli do reszty i wszyscy, w liczbie trzynastu,

dosiedli koni i puścili się w pogoń. Księżyc rzucał na ziemię srebrzyste blaski, a konie pędziły

galopem drogą, którą musiała podążać nieszczęśliwa dziewczyna, chcąc się dostać do

domu.

Ujechali tak ze dwie mile, gdy spotkali nocnego pastucha, pilnującego trzody na łące, a

mijając go krzyknęli, czy nie widział ściganej dziewczyny. Opowieść niesie, że nieborak był

tak wystraszony, iż nie mógł na razie odpowiedzieć; w końcu objaśnił: widział młodą dziewczynę

i pędzące za nią psy.

- Widziałem jeszcze więcej - dodał - widziałem dziedzica z Baskerville'u na czarnej klaczy,

za nim leciał milczkiem pies tak ogromny, że niechaj mnie Bóg uchowa, abym go spotkał

na swej drodze.

Opoje posłali pastucha do wszystkich diabłów i popędzili dalej.

Lecz niebawem krew ścięła się w ich żyłach. Na równinie rozległ się tętent kopyt końskich

i czarna klacz bez jeźdźca, okryta pianą, minęła ich w piekielnym galopie, wlokąc cugle

za sobą.

Zdjęci trwogą, jeźdźcy skupili się, lecz pogoni nie zaniechali, jakkolwiek każdy z nich oddzielnie

chętnie zawróciłby konia.

Jadąc już wolniej, spotkali nareszcie sforę psów, które, znane z odwagi i wszelkich przymiotów

dobrej rasy, stały wokół krzaka i przeraźliwie wyły nad krawędzią głębokiego wąwozu.

Niektóre zaczynały się cofać, inne, z najeżoną sierścią, ze ślepiami nabiegłymi krwią,

okrążały wąwóz.

Grono mężczyzn, już zupełnie otrzeźwionych, zatrzymało się. Większość nie miała odwagi

zapuszczać się dalej, lecz trzej najśmielsi zjechali w dół wąwozu. Rozszerzał się w tym miejscu

znacznie: tu, na dość obszernej polance, wznosiły się dwa z owych wielkich kamieni,

jakimi niektóre zapomniane ludy znaczyły w dawnych czasach miejsca swego pobytu. Na

ziemi leżała bez życia dziewczyna. Widocznie tutaj upadła i skonała ze znużenia i trwogi. Na

jej widok oraz na widok wyciągniętych o parę kroków dalej zwłok Hugona Baskerville'a trzej

śmiałkowie skamienieli. Nad trupem Hugona stał potwór - czarne wielkie zwierzę; przypominał

psa, ale o rozmiarach, jakich nikt jeszcze nie widział.

Potwór miał kły zapuszczone w gardło Hugona; w chwili gdy trzej mężczyźni się zbliżali,

13

wyrwał szmat ciała z szyi trupa i zwrócił ku przybyłym swe ogniste ślepia i paszczę broczącą

krwią... Trójka jeźdźców, przeraźliwie krzycząc, popędziła cwałem z powrotem przez równinę.

Utrzymują, że jeden z nich. umarł jeszcze tej samej nocy, a dwaj pozostali popadli w

obłęd.

Tak brzmi, synowie moi, opowieść o pierwszym ukazaniu się psa, który od owego czasu

stal się przekleństwem i plagą naszego rodu. Spisałem tę opowieść, bo wzmianki i domysły

wzbudzają zawsze więcej trwogi niż rzeczy dokładnie znane.

Nie można zaprzeczyć, że kilku członków naszej rodziny zginęło śmiercią gwałtowną, nagłą

i tajemniczą. Powinniśmy jednak ufać w nieskończoną dobroć opatrzności, która rzadko

kiedy karze niewinnych w trzecim lub czwartym pokoleniu - tak mówi Pismo Święte.

Polecam was, synowie moi, opiece tej opatrzności i radzę unikać, przez ostrożność, chodzenia

w pobliżu owego wąwozu, zwłaszcza w godzinach nocnych, kiedy panuje moc złego

ducha.

Historię tę spisał Hugon Baskerville dla swoich synów Rogera i Jana, zalecając wszakże,

aby pod żadnym pozorem nie powtarzali opowieści powyższej siostrze swojej, Elżbiecie”.

Doktor Mortimer, ukończywszy czytanie, podniósł okulary na czoło i zwrócił spojrzenie

na Sherlocka Holmesa. Ten ziewnął, cisnął resztkę papierosa w ogień i spytał lakonicznie:

- I cóż?

- Czy ta historia nie wydaje się panu zajmująca?

- Owszem; dla amatora bajek o żelaznym wilku.

Doktor Mortimer wyjął z kieszeni starannie złożony dziennik.

- Teraz, panie Holmes, poczęstujemy pana czymś świeższym. Oto numer pisma “Devon

County Chronicle”, z dnia 15 maja br., zawierający szczegóły śmierci sir Karola Baskerville-

'a, który zmarł kilka dni przed tym.

Mój przyjaciel pochylił się nieco naprzód, a wyraz jego twarzy wykazał pewne zajęcie.

Nasz gość poprawił okulary i zaczął:

“Nagła śmierć sir Karola Baskerville'a, którego wymieniano jako kandydata stronnictwa

liberalnego z Mid-Devon w zbliżających się wyborach, pogrążyła w smutku całe hrabstwo.

Jakkolwiek sir Karol krótki czas mieszkał w Baskerville Hall, to przecież ujmującym obejściem

i wielką szczodrobliwością zdobył przywiązanie oraz szacunek wszystkich, którzy go

znali.

W tych czasach nowobogackich pocieszający jest widok potomka starego rodu, który, mimo

ciężkich przejść, zdołał dorobić się majątku i przywrócić dawną świetność rodzinnego

gniazda.

Sir Karol, jak wiadomo, zarobił znaczne sumy w południowej Afryce. Roztropniejszy od

14

tych, którzy spekulują dopóty, dopóki koło fortuny nie odwróci się, zrealizował wszystkie

swoje plany i powrócił do Anglii. Zaledwie dwa lata minęły od chwili, kiedy zamieszkał w

Baskerville Hall, a wiadomo jest wszystkim, że nosił się z zamiarem odbudowy zamku i zaprowadzenia

dalszych ulepszeń w gospodarstwie rolnym. Śmierć nie pozwoliła urzeczywistnić

tych planów, powziętych na wielką skalę. Będąc bezdzietny pragnął, żeby cala okolica

korzystała z jego majątku; wielu opłakuje jego przedwczesny zgon.

Niejednokrotnie na szpaltach naszej gazety zdawaliśmy sprawę z jego szczodrych darów

na różne cele dobroczynne w hrabstwie.

Śledztwo nie mogło wyjaśnić dokładnie okoliczności, które towarzyszyły śmierci sir Karola

Baskerville'a, ale rozproszyło przynajmniej pewne pogłoski zrodzone z zabobonu.

Sir Karol był wdowcem i uchodził pod pewnymi względami za dziwaka. Pomimo znacznej

fortuny, żył bardzo skromnie, a jego służba składała się z małżeństwa nazwiskiem Barrymore;

mąż był lokajem, żona gospodynią.

Zeznania ich, potwierdzane przez kilku przyjaciół, wskazują, że od pewnego czasu sir Karol

silniej niedomagał. Trapiły go sensacje sercowe, objawiające się nagłym blednięciem,

napadami duszności i rozstroju nerwowego. Doktor Mortimer, przyjaciel i lekarz nieboszczyka,

złożył zeznanie w tym samym duchu.

Fakty w tym wypadku są bardzo proste. Co wieczór, przed udaniem się na spoczynek, sir

Karol przechadzał się po słynnej alei cisowej w Baskerville Hall. Małżonkowie Barrymore

stwierdzili zgodnie w zeznaniach, że taki był zwyczaj ich pana.

Czwartego maja sir Karol oznajmił, iż wyjeżdża nazajutrz do Londynu i polecił Barrymore'owi,

aby zapakował jego rzeczy. Wieczorem wyszedł na zwykłą przechadzkę, podczas której

zawsze palił cygaro.

Z przechadzki tej już nie powrócił.

O północy Barrymore, widząc, że drzwi przedsionka zamku są jeszcze otwarte, zaniepokoił

się i, zapaliwszy latarkę, poszedł szukać pana. Dzień był dżdżysty, więc z łatwością odnalazł

ślady nóg sir Karola na rozmiękłej ziemi w alei. W połowie tej alei znajduje się furtka,

która wychodzi na moczary. Głębsze w tym miejscu ślady wskazywały, że sir Karol zatrzymał

się tutaj. Następnie podjął widocznie znów przechadzkę, bo jego zwłoki znaleziono

znacznie dalej.

Pewien szczegół zeznania Barrymore'a pozostaje jeszcze niewyjaśniony: kształt śladów

zmienił się z chwilą, kiedy sir Karol Baskerville minął furtkę: zdawało się, że dalej szedł na

palcach.

Niedaleko, na moczarach znajdował się wówczas niejaki Murphy, Cygan, handlarz koni,

lecz, jak sam zeznał, był zupełnie pijany. Słyszał krzyki, nie mógł jednak wskazać, skąd pochodziły.

Na zwłokach sir Karola nie stwierdzono żadnych śladów gwałtu, jakkolwiek raport

15

lekarza wspomina o niezwykłym konwulsyjnym wykrzywieniu twarzy - wykrzywieniu tak

strasznym, że zrazu doktor Mortimer nie chciał wierzyć, iż istotnie to jego przyjaciel i pacjent

leży przed nim. Wyjaśniono jednak, że jest to objaw zdarzający się często w wypadkach

dusznicy i śmierci spowodowanej atakiem serca. Oględziny zwłok taką właśnie przyniosły

diagnozę, a sędzia śledczy potwierdził wyjaśnienie lekarskie.

Radzi jesteśmy z takiego wyniku śledztwa. Spadkobierca sir Karola powinien jak najrychlej

osiąść na zamku i prowadzić dalej, przerwane w taki tragiczny sposób, dzieło swego

poprzednika. Gdyby prozaiczny raport sędziego nie zniweczył ostatecznie romantycznych

opowieści, krążących po okolicy, nie można by wcale wydzierżawić Baskerville Hall.

Spadkobiercą nieboszczyka jest - jeżeli żyje jeszcze - Henryk Baskerville, syn najmłodszego

brata sir Karola. Ostatnie listy młodzieńca były wysyłane z Ameryki. Zarządzono odpowiednie

środki celem odnalezienia go i zawiadomienia o dziedzictwie, jakie nań spadło”.

Doktor Mortimer złożył dziennik i wsunął go do kieszeni.

- Takie są, panie Holmes, publicznie wiadome szczegóły śmierci sir Karola Baskerville'a -

rzekł.

- Dziękuję panu - odparł Holmes - za zwrócenie mojej uwagi na ten wypadek, zajmujący

pod niejednym względem. Zauważyłem wówczas niektóre wzmianki w dziennikach, ale byłem

niesłychanie zajęty sprawą drogich kamieni, które zginęły w Watykanie, tak że zobojętniałem

na razie na wszystko, co się działo w Anglii. Powiada pan więc, że ten artykuł zawiera

wszystko, o czym wie publiczność?

- Tak jest.

- Proszę, niech pan mi teraz powie to, czego publiczność nie wie. - Holmes wsunął się

znów w fotel, splótł dłonie, a jego twarz przybrała wyraz powagi i obojętności.

- Czyniąc zadość pańskiemu żądaniu - mówił doktor Mortimer, który zaczął już okazywać

zdenerwowanie - opowiem to, czego nie mówiłem nikomu. Milczałem wobec sędziego, bo

człowiek nauki zawaha się nieraz, zanim przyzna się publicznie, że podziela powszechny zabobon.

Kierował mną też i ten wzgląd, że, jak słusznie pisze dziennik, niepodobna byłoby

wydzierżawić posiadłości, gdyby jeszcze cokolwiek wzmogło straszną sławę tej siedziby. Z

tych dwóch powodów uważałem za stosowne powiedzieć mniej, niż wiedziałem; ale z panem

mogę być szczery.

Równina jest prawie niezamieszkana, a tych, którzy sąsiadują ze sobą, łączą bliskie stosunki.

Oto przyczyna mojej zażyłości z sir Karolem Baskerville'm. Z wyjątkiem pana Franklanda

w Lafter Hall i pana Stapletona, przyrodnika, nie ma w promieniu kilku mil ludzi wykształconych.

Sir Karol lubił samotność, ale jego choroba zbliżyła nas wzajemnie, a wspólne zamiłowanie

do nauki utrwaliło to zbliżenie. Sir Karol poczynił w Afryce dużo obserwacji naukowych i

16

spędziliśmy razem niejeden miły wieczór, rozprawiając o anatomii Buszmenów czy Hotentotów.

W ciągu ostatnich kilku miesięcy dostrzegłem u sir Karola wzmagające się coraz bardziej

nerwowe rozdrażnienie. Legenda, którą przeczytałem przed chwilą, prześladowała go do tego

stopnia, że nic na świecie nie zmusiłoby go do wyjścia w nocy poza kratę parku. Jakkolwiek

wyda się to panu nieprawdopodobne, sir Karol był szczerze przeświadczony, iż okrutne fatum

ciąży nad jego rodem.

Myśl o ciągłej obecności złego ducha ścigała go nieustannie. Często zapytywał mnie, czy

podczas nocnych wycieczek nie dostrzegłem jakiejś fantastycznej postaci, nie słyszałem

szczekania psa. Ostatnie pytanie zadawał mi niejednokrotnie, zawsze drżącym z emocji głosem.

Przypominam sobie doskonale drobne zajście, które się zdarzyło na kilka tygodni przed jego

śmiercią. Zajechałem pewnego wieczora przed zamek i zastałem sir Karola w drzwiach

przedsionka. Zeskoczyłem z powozu i stanąłem na wprost przyjaciela, gdy naraz zauważyłem,

że jego oczy z wyrazem najokropniejszej trwogi patrzyły gdzieś poza moje ramię. Odwróciłem

się i zdołałem dostrzec na zakręcie drogi coś trudnego do określenia, przypominającego

wielkie czarne cielę.

Sir Karol był tym zjawiskiem tak wzburzony i zaniepokojony, że musiałem pójść na miejsce,

gdzie zwierzę się ukazało i przeszukać zarośla. Zwierzę zniknęło bez śladu. Zdarzenie to

wywarło na nim straszne wrażenie. Spędziłem z nim cały wieczór i wówczas dla wytłumaczenia

swych emocji powierzył mojej pieczy rękopis, który panu przeczytałem. Wspominam

o tym zajściu dlatego tylko, że nabiera pewnego znaczenia ze względu na późniejszą tragedię;

na razie nie przywiązywałem do niego większej wagi i uważałem strach mojego przyjaciela

za nie usprawiedliwiony.

Na skutek moich nalegań sir Karol postanowił jechać do Londynu. Wiedziałem, że choruje

na serce, a nieustająca trwoga, w jakiej żył - choćby jej powód był urojony - źle wpływała na

jego zdrowie. Miejskie rozrywki mogły podziałać dobroczynnie. Tego samego zdania był pan

Stapleton, nasz wspólny przyjaciel. W ostatniej chwili nastąpiła straszna katastrofa.

W noc zgonu sir Karola lokaj przysłał po mnie chłopca stajennego - Perkinsa, a ponieważ

nie spałem jeszcze, w godzinę po wypadku byłem w Baskerville Halle.

Potwierdziłem osobiście wszystkie fakty opisane w śledztwie; śledziłem ślady kroków w

alei cisowej, widziałem przy furtce miejsce, gdzie nieboszczyk się zatrzymał; zauważyłem

zmianę kształtu śladów, widziałem że na piasku nie ma innych śladów prócz śladów butów

Barrymore'a, po czym zbadałem trupa, którego jeszcze nikt nie dotknął.

Sir Karol leżał wyciągnięty, twarzą do ziemi, ręce miał rozkrzyżowane, palce zaciśnięte

kurczowo i zagłębione w ziemi, a rysy tak wykrzywione i zmienione, pod wpływem gwał-

17

townego przeżycia, że nie odważyłbym się potwierdzić pod przysięgą jego tożsamości, gdyby

nie lata znajomości.

Na ciele nie znalazłem żadnego obrażenia fizycznego. Wszelako zeznania Barrymore'a nie

były dokładne. Powiedział, że przy trupie nie było żadnego śladu stóp. Nie widział ich. Ja

jednak dostrzegłem... Świeże, wyraźne, niedaleko od miejsca wypadku...

- Ślady stóp?

- Tak jest.

- Mężczyzny czy kobiety?

Doktor Mortimer spoglądał na nas przez chwilę szczególnym wzrokiem, po czym, szeptem

niemal, odpowiedział:

- Panie Holmes, to były ślady łap olbrzymiego psa!

 

 

 

Rozdział 3

Zagadka

 

Wyznaję, że słowa te przejęły mnie dreszczem. Głos doktora Mortimera drżał, wskazując,

że poruszyło go jego własne opowiadanie.

Nieco pochylony naprzód, Holmes słuchał go z błyskiem w oczach, który był dowodem

żywego zainteresowania.

- Pan te ślady widział? - zapytał.

- Tak dokładnie, jak widzę pana w tej chwili.

- I nic pan o tym nie mówił?

- Dlaczegóż miałbym o tym mówić?

- W jaki sposób wytłumaczy nam pan fakt, że tylko pan je dostrzegł?

- Były one widoczne dopiero w odległości dwudziestu metrów od trupa... nikt na to nie

zwrócił uwagi. Gdybym nie znał tej legendy, tego dziwnego podania, pewno bym ich nie dostrzegł,

jak wszyscy.

- Czy na moczarach znajduje się dużo psów pasterskich?

- O, bardzo dużo!... Ale to nie był pies pasterski.

- Mówi pan, że pies był wielkiego wzrostu?

- Olbrzymiego!

- I że nie zbliżył się do trupa?

- Nie.

- A jaka noc była wtedy?

- Wilgotna i zimna.

- Czy padał deszcz?

- Nie.

- Niech pan opisze tę aleję cisową?

- Tworzą ją dwa rzędy starych cisów wysokich na dwanaście stóp, ich wierzchołki stanowią

nieprzejrzaną kopułę zieleni. Wolna przestrzeń pomiędzy drzewami ma szerokość ośmiu

stóp.

19

- A pomiędzy drzewami i aleją nie ma nic?

- Owszem, po obu stronach dróżki rozciąga się trawnik, mający szerokość sześciu stóp.

- Mówił pan, że na końcu alei cisowej znajduje się furtka?

- Tak, prowadzi na moczary.

- Nie ma innego wyjścia?

- Żadnego.

- Tym sposobem do szpaleru cisowego można dojść tylko z domu lub przez tę furtkę.

- Można jeszcze przez cieplarnię, stojącą na końcu szpaleru.

- Czy sir Karol doszedł aż do tego miejsca?

- Nie, był jeszcze z pięćdziesiąt metrów oddalony od cieplarni.

- Czy zechce mi pan powiedzieć, doktorze, a jest to szczegół wielkiej wagi, czy ślady, jakie

pan dostrzegł, znajdowały się na piasku czy na trawie?

- Na trawie nie dostrzegłem żadnych śladów.

- A zatem były one tylko od strony furtki... zaciekawiasz mnie niezmiernie. Czy furtka

była zamknięta?

- Zamknięta na klucz i na kłódkę.

- Jak wysoka jest ta furtka?

- Ma cztery stopy wysokości.

- Mógłby więc ktoś przez nią się przedostać?

- Z łatwością.

- Czy były tam jakieś ślady szczególne?

- Nie.

- Czy prowadzono tam jakieś poszukiwania?

- Tylko ja szukałem.

- I nic pan nie odkrył?

- Sir Karol stal w jednym i tym samym miejscu pięć albo dziesięć minut.

- Dlaczego pan tak sądzi?

- Bo na ziemi w dwóch miejscach zobaczyłem popiół strząśnięty z cygara.

- Ma pan słuszność - potwierdził Holmes. - Watsonie - dodał - znaleźliśmy sympatycznego

kolegę... Jakie to były ślady?

- Poruszanie się w miejscu uczyniło je niewyraźnymi. Jedynie wyraźny był ślad stóp sir

Karola. Sherlock Holmes uderzył się niecierpliwie ręką w kolano.

- Ach! gdybym ja tam był! - zawołał. - Wypadek przedstawia się niezmiernie zajmująco!

Te ślady na piasku, na którym mógłbym tyle rzeczy wyczytać, zatarł deszcz i sandały ciekawych

wieśniaków! Ach! doktorze, dlaczego mnie nie wezwałeś? Zawiniłeś bardzo!

20

- Nie mogłem wezwać pana, nie wyjawiając wszystkich faktów, a przedstawiłem już powody,

dla których chciałem milczeć. Zresztą... zresztą...

- Dlaczego się pan wahasz?

- Są okoliczności, w których, nawet najbieglejszy i najbardziej doświadczony angielski

policjant nic poradzić nie może.

- Czy pan przypuszcza, że te wypadki mają styczność ze światem nadprzyrodzonym?

- Nie twierdzę tego stanowczo.

- Ale takie jest pańskie przekonanie?

- Po tej tragedii opowiadano mi o rozmaitych wypadkach, których niepodobna podciągnąć

pod zdarzenia zwykłe, pospolite i naturalne.

- Na przykład?

- Dowiedziałem się, że przed tą straszną nocą wiele osób widziało zwierzę, którego opis

zgadzał się zupełnie z powierzchownością “złego ducha” z Baskerville'u. Zwierzę to nie da

się zaliczyć do żadnego znanego gatunku. Wszyscy przyznają, że miało pozór straszny, fantastyczny,

nieziemski. Wypytywałem się ludzi: wieśniaka, kowala i dzierżawcy; wszyscy jednakowo

odmalowali złowrogie zjawisko. Było to najdokładniejsze wcielenie psa piekielnego,

podług opisu legendy.

- A pan, jako człowiek nauki, czy wierzy w istnienie jakichś nadprzyrodzonych faktów?

- Sam nie wiem, co mam o tym sądzić. Holmes wzruszył ramionami.

- Dotychczas - rzekł - prowadziłem swoje badania w obrębie zjawisk z tego świata. Walczyłem

ze złem o tyle, o ile mi na to pozwalały moje słabe środki; byłoby to zbyt trudne i

niedościgłe zadanie walczyć ze złym duchem. Jednak twierdzi pan, że ślady były widoczne.

- Ten dziwny pies o tyle był stworzeniem materialnym, że zdołał rozerwać szyję człowiekowi;

a jednak pochodzenie jego jest piekielne.

- Widzę, że już zalicza się pan do ludzi wierzących w zjawiska nadprzyrodzone... Teraz

proszę mi odpowiedzieć na jeszcze jedno pytanie: jeśli pan w to wierzy, dlaczego zwrócił

się pan do mnie o radę? Z jednej strony prosi mnie pan, abym nie dochodził przyczyn, które

spowodowały śmierć sir Karola Baskerville'a z drugiej - żąda, abym się zajął poszukiwaniami.

- Nie, ja pana o to nie prosiłem.

- W czym więc mogę panu dopomóc?

- Chciałem prosić, aby mi pan poradził, jak się mam zachować wobec sir Henryka Baskerville'a,

który przybywa na stację Waterloo - tu doktor Mortimer wyjął zegarek - za godzinę i

kwadrans.

- Czy jest on spadkobiercą majątku?

- Tak. Po śmierci sir Karola dowiadywaliśmy się szczegółowo o wszystko, co dotyczy te-

21

go młodego człowieka, i zawiadomiono nas, że poświęca się rolnictwu w Kanadzie. Wiadomości

zaczerpnięte o nim są najzupełniej zadowalające... W tej chwili nie mówię jako doktor,

lecz jako wykonawca testamentu sir Karola Baskerville'a.

- Czy nie ma innych pretendentów do majątku, pozostałego po nieboszczyku.

- Jedyny krewny, którego ślad odnaleziono, nazywa się Roger Baskerville; był on trzecim

bratem sir Karola. Drugi brat, który umarł bardzo młodo, pozostawił jednego syna, Henryka.

Rogera, trzeciego brata, uważano zawsze w rodzinie za parszywą owcę. Był on uosobieniem

dawnego typu Baskerville'ów i, jak mnie zapewniano, błąkał się po świecie jak stary Hugo.

Pobyt w Anglii nie przypadł mu do gustu, przesiedlił się więc do Ameryki Środkowej, gdzie

umarł na żółtą febrę w 1876 r. , Henryk więc jest ostatnim potomkiem rodu Baskerville'ów.

Za. godzinę i pięć minut mam go spotkać na stacji Waterloo... telegrafował do mnie z Southampton,

że przyjedzie dziś rano... Cóż więc mam czynić, panie Holmes?

- Czemu nowy spadkobierca nie mógłby zamieszkać w siedzibie swoich przodków?

- Wydaje się to rzeczą zupełnie naturalną, prawda? Jednakże trzeba sobie przypomnieć, że

wszyscy członkowie rodziny Baskerville'ów, zamieszkujący w tym zamku, zginęli śmiercią

gwałtowną. Mam to przekonanie, że gdyby sir Karol mógł mówić ze mną przed zgonem,

usilnie by polecił, aby nie wprowadzać do tego domu ostatniego potomka jego rodu i spadkobiercy

olbrzymiego majątku. Z drugiej strony nie można zaprzeczyć, że dobrobyt tego nędznego

zakątka kraju zależy głównie od obecności sir Henryka; wszystkie ulepszenia, jakie

wprowadził sir Karol, byłyby stracone bezpowrotnie, gdyby zamek został opuszczony. Przyszedłem

więc prosić pana o zdanie i radę, gdyż lękam się, czy nie zanadto będę miał na

względzie własny interes, własne dobro, o które mi chodzi.

Holmes siedział zamyślony długą chwilę, wreszcie rzekł:

- Wyrażając w innych słowach pańskie przekonanie, należy powiedzieć, że uważa pan pobyt

w Dartmoor za niebezpieczny dla członków rodziny Baskerville'ów z powodu jakichś

piekielnych wpływów.

- Czy nie mam powodu tak twierdzić?

- Nie przeczę. Ale jeśli pańska teoria o faktach jest prawdziwa, ów młodzieniec może

podlegać tym wpływom zarówno w Londynie, jak w Devonshire. Trudno mi wierzyć w diabła,

którego potęga sięgałaby tylko do granic jednej parafii, jak na przykład zarząd jakiejś

fabryki.

- Panie Holmes, zapatrywałbyś się pan na tę kwestię poważniej, gdybyś żył w większym

zbliżeniu z tymi zjawiskami. Według pana ten młodzieniec nie jest narażony na większe niebezpieczeństwo

w Devonshire niż w Londynie... Przyjeżdża za pięćdziesiąt minut. Co mi

pan radzi zrobić.

22

- Radzę panu wziąć powóz, zawołać swego psa, który drapie do moich drzwi, i podążyć na

spotkanie sir Henryka Baskerville'a na stację Waterloo.

- No, a potem?

- Potem nie powiesz mu pan nic, dopóki ja się nie zastanowię nad tym wszystkim.

- Czy długo będzie się pan namyślał?

- Dwadzieścia cztery godziny. Doktorze, będę ci szczerze wdzięczny, jeżeli przyjdziesz do

mnie jutro o dziesiątej. Proszę również, aby pan przyprowadził ze sobą sir Henryka.

- Najchętniej, panie Holmes.

Doktor Mortimer zapisał godzinę spotkania i wyszedł.

Holmes zatrzymał go na schodach.

- Jeszcze jedno pytanie, doktorze. Mówił pan, że przed śmiercią sir Karola Baskerville'a

kilka osób widziało na moczarach dziwne zjawisko.

- Tak, trzy osoby.

- A czy widziano je później?

- Nie słyszałem o tym.

- Dziękuję panu. Do widzenia.

Holmes powrócił na swój fotel, a zadowolenie malujące się na twarzy mego przyjaciela

dowodziło, że myśli o jakimś miłym zajęciu.

- Czy wychodzisz, Watsonie? - zapytał mnie.

- Tak. Może jestem ci potrzebny?

- Nie, twoja pomoc będzie mi potrzebna dopiero w chwili działania. Wiesz, że to wspaniała

sprawa i jedyna w swoim rodzaju, oczywiście pod niektórymi względami. Gdy będziesz

przechodził koło sklepu Bradleya, powiedz, żeby mi przysłał funt mego zwykłego tytoniu. A

teraz pozostaw mnie samego aż do wieczora. Jak wrócisz, opowiemy sobie nawzajem wnioski

co do tej ciekawej zagadki, którą nam dał do rozwiązania doktor Mortimer.

Holmes lubił rozważać w samotności każdą sprawę. Zbijał wtedy lub popierał swoje własne

dowodzenie i wyprowadzał pewne wnioski.

Spędziłem popołudnie w klubie i dopiero wieczorem wróciłem na ulicę Baker.

Dochodziła dziewiąta, gdy znalazłem się ponownie w salonie Sherlocka Holmesa. Kiedy

otworzyłem drzwi, odniosłem wrażenie, że się pali; gęsty dym napełniał cały pokój, a płomień

lampy migotał niepewnym blaskiem.

Postąpiłem kilka kroków i ochłonąłem z przestrachu; to tylko dym tytoniowy, który właśnie

drapał mnie w gardle, wywołując nieprzyjemny kaszel.

Dopiero po chwili, wśród gęstej chmury dostrzegłem Holmesa otulonego w szlafrok i zagłębionego

w ulubionym fotelu. W zębach trzymał fajkę.

Naokoło niego, na dywanie, leżały różne ćwiartki papieru.

23

- Zaziębiłeś się, Watsonie? - zapytał.

- Nie, to ten szkaradny dym.

- A tak, dym jest gęsty...

- Ależ tu nie można oddychać!

- No, to otwórz okno. Założyłbym się, że cały czas przesiedziałeś w klubie.

- Mój kochany...

- No, czy zgadłem?

- Nie inaczej, ale jakim sposobem...

Holmes roześmiał się, widząc moje zdumienie.

- Jakiś ty naiwny - rzekł. - Miło mi, że mogę się zabawić twoim kosztem, zużywając na to

odrobinę wrodzonej przenikliwości. Pomyśl tylko, ktoś taki jak ty, kto ma niewielu serdecznych

przyjaciół, wychodzi podczas deszczu i błota i wraca wieczorem nie zabłocony, w

błyszczących butach... No, co byś z tego wnioskował? To, że jegomość ów przesiedział

gdzieś spokojnie cały dzień... Nie jest to oczywiste?

- Na świecie jest dużo rzeczy jasnych, na które jednak nie zwraca się uwagi.

- A jak ci się zdaje, gdzie ja byłem?

- Zdaje mi się, że także siedziałeś na tym samym miejscu.

- Mylisz się... byłem w Devonshire.

- Ale tylko myślami?

- Naturalnie, ciało moje nie ruszyło się z tego fotela i spożyło, bez udziału mojej myśli, o

czym przekonuję się z żalem, dwa duże kubki kawy i niezliczoną ilość tytoniu. Po twoim

odejściu posłałem do Stamforda po mapę równiny Dartmoor i przebiegłem ją myślą w rozmaitych

kierunkach. Pochlebiam sobie, że mógłbym już teraz po tej równinie wędrować bez

przewodnika.

- Czy ta mapa przedstawia duży obszar?

- Bardzo duży.

Holmes rozwinął część mapy i rozłożył ją na kolanach.

- Oto obszar, o który nam chodzi - rzekł. - Pośrodku znajduje się posiadłość Baskerville

Hall.

- Okolona lasem?

- Tak... Jakkolwiek szpaler cisowy nie jest określony żadną nazwą, przysiągłbym, że

oznacza go linia, mająca po prawej stronie równinę. Ten szereg domów, to wioska Grimpen,

gdzie zamieszkuje nasz przyjaciel, doktor Mortimer. Widzisz, w promieniu trzech mil siedziby

ludzkie są rzadko rozrzucone. Tu jest posiadłość Lafter Hall, o której wspomina stary rękopis.

Budynek, oznaczony nieco dalej, to mieszkanie przyrodnika Stapletona, jeżeli dobrze

pamiętam jego nazwisko. Wreszcie dostrzegam dwa folwarki: High Tor i Foulmire. Czterna-

24

ście mil stamtąd wznosi się więzienie Princetown. Dokoła ciągnie się równina ponura i pusta.

Tu właśnie rozegrał się dramat, tutaj więc będziemy się starali rozwikłać osłaniającą go tajemnicę.

- To miejsce jest dzikie i puste?

- Tak jest. Gdyby diabeł chciał się mieszać w sprawy ludzkie...

- A więc i ty przypuszczasz, że działa w tym wypadku jakaś potęga nadprzyrodzona?

-A czyż diabeł nie może się posługiwać pomocnikami, posiadającymi ciało i kości? Od

początku nasuwają mi się dwa pytania: pierwsze czy popełniono tu zbrodnię? Drugie, jakiego

to rodzaju zbrodnia i w jaki sposób ją popełniono? Jeżeli przypuszczenia doktora Mortimera

są uzasadnione i jeżeli stajemy wobec potęgi, która wyłamuje się spod zwykłych praw natury,

najlepiej byłoby zaniechać dalszych badań. Ale musimy wyczerpać wszystkie inne hipotezy,

zanim zatrzymamy się na ostatniej. Zamknij teraz okno. Może być, że skoncentrowana atmosfera

pomaga zebraniu myśli. No, a ty, czy zastanawiałeś się nad tą sprawą?

- Myślałem o niej wiele w ciągu dnia. -Jakież jest twoje zdanie?

- Jestem istotnie w wielkim kłopocie...

- Rzeczywiście, to sprawa niezwykła, zupełnie odmienna od innych... Na przykład ta

zmiana w kształcie śladów stóp. Jakże ją sobie tłumaczysz?

- Mortimer twierdzi, że sir Karol Baskerville przebiegł część alei na palcach.

- Powtarza tylko wniosek jakiegoś idioty prowadzącego śledztwo. Dlaczego Baskerville

miał chodzić wśród cisów na palcach?

- A więc?

- Sądzę, że biegł!... Sir Karol biegł z rozpaczliwym wysiłkiem!... Biegł, aby się ocalić, dopóki

nagły atak serca nie powalił go na ziemię.

- A dlaczegóż by uciekał?

- W tym właśnie tkwi zagadka. Z niektórych oznak wnoszę, że był już przerażony do najwyższego

stopnia, zanim zaczął uciekać.

- Na czym opierasz ten wniosek?

- Przypuszczam, że powód jego przestrachu znajdował się na moczarach i wydaje mi się to

prawdopodobne, gdyż tylko człowiek oszalały ze strachu może się cofać tyłem do swego domu,

zamiast iść, jak zwykle, w jego stronę. Jeżeli możemy wierzyć opowiadaniu Cygana, sir

Karol biegi wołając o pomoc w kierunku, skąd najmniej mógł się spodziewać pomocy...

Zresztą na co on czekał tej nocy?... Dlaczego oczekiwał w szpalerze cisowym, a nie w zamku?

- Czy sądzisz, że czekał na kogoś?

- Doktor Mortimer odmalował nam sir Karola Baskerville'a jako człowieka starego i wręcz

niedołężnego. Przypuśćmy nawet, że w tych przechadzkach było coś nienaturalnego... no, ale

25

tego wieczora była wilgoć i zimno; czyż to zatem możliwe, ażeby sir Karol stał na jednym

miejscu z dziesięć minut, jak dowodzi doktor Mortimer, wnosząc z popiołu otrząśniętego z

cygara?

- Przecież sir Karol wychodził podobno codziennie wieczorem.

- Nie wydaje mi się prawdopodobne, aby co wieczór przechadzał się w pobliżu furtki

prowadzącej na moczary. Wszystkie zeznania dowodzą czegoś wręcz przeciwnego: mówią,

że sir Karol unikał tego miejsca, a właśnie tej nocy znalazł się w fatalnym miejscu. Nazajutrz

miał jechać do Londynu... Kwestia przedstawia się teraz jaśniej... Watsonie, podaj mi moje

skrzypce... Nie myślmy już o tej sprawie i czekajmy na odwiedziny doktora Mortimera i sir

Henryka Baskerville'a.

 

 

 

Rozdział 4

Sir Henryk Baskerville

 

Tego ranka zjedliśmy śniadanie bardzo wcześnie. Holmes czekał w szlafroku na przybycie

gości. Stawili się punktualnie; o godzinie dziesiątej ukazał się w pokoju doktor Mortimer i

młody baronet.

Miał on około trzydziestu lat. Był niskiego wzrostu, wyraźnie żywego usposobienia; jego

czarne oczy spoglądały bystro spod krzaczastych brwi, co nadało jego twarzy wyraz energii i

silnej woli. Postawę miał kształtną i proporcjonalną. Ogorzała cera dowodziła, że spędzał

większą część życia na świeżym powietrzu. Spokój w spojrzeniu i powaga w ruchach wskazywały

na człowieka dobrze wychowanego.

- Przedstawiam panom sir Henryka Baskerville'a - rzekł doktor Mortimer.

- Tak, to ja we własnej osobie - dodał młody człowiek. Ale co dziwniejsze, panie Holmes,

to fakt, że gdyby tu obecny mój przyjaciel nie zaproponował mi, że mnie panu przedstawi,

byłbym i tak przyszedł do pana - z własnej woli. Pan lubi zagadki. Od dzisiejszego ranka

jestem w posiadaniu zagadki, na której rozwiązanie trzeba poświęcić więcej czasu, niż mamy

do rozporządzenia.

Holmes złożył ukłon.

- Racz usiąść, sir Henryku - rzekł. Przypuszczam, że podczas krótkiego pobytu w Londynie

padłeś ofiarą jakiejś przygody?

- O! Nic ważnego. Zdaje mi się, że to żart, tym mianem bowiem możną określić list, jaki

odebrałem dzisiaj rano.

Henryk położył kopertę na stole.

Zbliżyliśmy się wszyscy, by ją lepiej zobaczyć; zrobiona była z szarego papieru i wyglądała

pospolicie. Niewprawna ręka nakreśliła na niej następujący adres:

“Sir Henryk Baskerville w hotelu Northumberland”.

Na liście była marka pocztowa z Charing Cross i data poprzedniego dnia.

- Czy ktoś wiedział, że pan się zatrzyma w hotelu Northumberland? - zapytał Holmes,

patrząc uważnie na gościa.

27

- Nie, nikt nie wiedział, gdyż zdecydowałem, gdzie stanę dopiero po spotkaniu z doktorem

Mortimerem.

- Zapewne doktor Mortimer tam zamieszkał?

- Nie, ja zamieszkałem u przyjaciela - odpowiedział doktor - nie można było przewidzieć,

że udamy się do tego hotelu.

- Hm! - mruknął Sherlock. - Ktoś jest doskonale poinformowany o pańskich zamiarach.

Holmes wyjął z koperty pół arkusza papieru, wydartego z zeszytu i złożonego we czworo.

Rozłożył papier na stole; zawierał on tylko jedno zdanie, składające się z wyciętych liter,

drukowanych i naklejonych na papier. Zdanie to brzmiało:

Jeżeli macie rozsądek i przywiązujecie wagę do swego życia - unikajcie wąwozu.

Tylko jeden wyraz: “wąwóz” został napisany.

- Może pan wyjaśni, panie Holmes - zapytał sir Henryk Baskerville - co to wszystko znaczy

i co za człowiek może się mną tak żywo zajmować?

- Co myśli o tym doktor? Musi pan przyznać, że nie ma w tym nic nadzwyczajnego.

- Nie przeczę. Ale czy ta przestroga nie może być przysłana przez osobę, pewną, że stajemy

wobec faktów nadprzyrodzonych?

- Jakich faktów? - zapytał żywo sir Henryk. - Zdaje mi się, że panowie, lepiej znają moje

sprawy, aniżeli ja sam.

- Zanim pan wyjdzie z tego pokoju - odpowiedział Sherlock Holmes - będzie pan wiedział

to wszystko, co my wiemy: przyrzekam to panu. W tej chwili, jeżeli się pan na to zgadza,

musimy się bacznie przypatrzeć temu ciekawemu dokumentowi. Został on niewątpliwie

zredagowany wczoraj wieczorem i oddany natychmiast na pocztę. Czy masz, Watsonie,

wczorajszego “Timesa”?

- Leży na stole.

- Podaj mi go, proszę cię, chcę przejrzeć kolumnę zawierającą artykuły wstępne.

Holmes przebiegał szybko wzrokiem gazetę.

- Najważniejszy artykuł mówi o wolnym handlu - rzekł - pozwólcie, bym wam z niego

przeczytał wyjątek: “Mylne jest mniemanie, że taryfy ochronne podnoszą poziom przemysłu i

narodowego handlu. Jeżeli przywiązujecie dużą wagę do waszych stosunków handlowych,

unikajcie tego prawa, które obniży ogólne warunki życia. Rozsądek wskaże wam grożące

niebezpieczeństwo”.

- Jakie jest twoje zdanie o tym artykule, Watsonie? - zawołał wesoło Holmes zacierając

ręce z widocznym zadowoleniem.

Doktor Mortimer patrzył ciekawie na Holmesa, zaś sir Henryk spoglądał ze zdumieniem

na mnie.

- Nie mam dokładnego pojęcia o taryfach i ekonomii politycznej - rzekł sir Henryk. -

28

Zresztą zdaje się, że ten list odwrócił naszą uwagę od głównego przedmiotu.

- Przeciwnie, sir Henryku, zdaje mi się, że sprawa się wyjaśnia. Watson jest bardziej wtajemniczony

w moją metodę, a jednak widzę, że nie zrozumiał dokładnie ważności cytatu.

- W istocie - odparłem - nie mogę pojąć co za związek...

- Jest związek i to bardzo zasadniczy... Jeżeli... swoje... życia... rozsądek... przywiązujecie...

wagę... unikajcie... Czy pan rozumie, skąd wzięto te wyrazy?

- Teraz tak! - zawołał sir Henryk. - Bardzo zręcznie zrobione.

- Gdybym nawet miał jakąkolwiek pod tym względem wątpliwość - ciągnął dalej Holmes

- to wyrazy “unikajcie” lub “przywiązujecie wagę”, które są żywcem wycięte nożyczkami,

rozproszyłyby ją natychmiast.

- W istocie, panie Holmes, to przechodzi ludzkie pojęcie - rzeki Mortimer spoglądając ze

zdumieniem na mego przyjaciela. - Domyśleć się, że zdanie jest wycięte z gazety, nietrudno,

ale z jakiej gazety, a nawet z jakiego artykułu, to w istocie zdumiewające! Jakim sposobem

pan to odgadłeś?

- Przypuszczam, doktorze, że potrafi pan odróżnić czaszkę Murzyna od czaszki Eskimosa?

- Naturalnie, że potrafię.

- A jakim sposobem pan odgadniesz różnicę?

- Przecież to mój fach, uczyłem się tego. Różnice są tak wielkie, że same rzucają się w

oczy. Kość czołowa, kąt twarzy, rysunek szczęk i...

- A to, co ja mówię, dotyczy mojego fachu; różnice również biją w oczy. Ja widzę taką

samą różnicę pomiędzy drukiem “Timesa” a jakiejś marnej gazety, jak pan pomiędzy Murzynami

a Eskimosami. Rozpoznawać czcionki drukarskie to najłatwiejsza umiejętność dla

człowieka, poświęcającego się sprawom kryminalnym. Przyznaję, za młodu nie odróżniałem

nieraz “Leeds Merkury” od “Western Morning News”. Druk “Timesa” poznać bardzo łatwo i

te wyrazy nie mogły być wzięte z innego dziennika. List nosi wczorajszą datę, szukałem zatem

w numerze wczorajszym.

- Więc ktoś wyciął te wyrazy nożyczkami? - zapytał sir Henryk Baskerville.

- Naturalnie i to nożyczkami, jakich używa się do obcinania paznokci - dodał Holmes. -

Ostrze ich musiało być krótkie, gdyż znać dwa cięcia w wyrazach: “unikajcie” i “przywiązujecie

wagę”.

- Rzeczywiście, ktoś wycinał wyrazy małymi nożyczkami i następnie przylepiał je klejem.

Ale niech mi pan wytłumaczy, dlaczego wyraz “wąwóz” jest napisany?

- Dlatego, że nie ma go w artykule. Inne słowa można spotkać we wszystkich gazetach,

ale wąwóz nie jest łatwo znaleźć.

- Przyjmuję pańskie wyjaśnienie, panie Holmes, ale czy pan w tym ostrzeżeniu doczytał

się jeszcze czegoś więcej?

29

- Zaczerpnąłem z niego parę wskazówek, choć znać w tym liście staranie o zatarcie śladów.

Na przykład adres napisany niekształtnie i niedbale, a przecież wiemy, że “Timesa” prenumerują

tylko ludzie wykształceni. A więc list układał człowiek wykształcony, który pragnął

uchodzić za nieuka. Następnie, usiłowanie zmiany pisma nasuwa myśl, że pan zna charakter

tego pisma lub może go wkrótce poznać. Dalej, proszę zwrócić uwagę, wyrazy nie są naklejone

w linii prostej, lecz jedne wyżej, drugie niżej, i tak: “życie” jest zupełnie nad linią. Czy

ten brak staranności należy przypisać niedbalstwu, emocjom czy pośpiechowi? Dajmy na to,

że pośpiechowi. Przestroga jest wielkiej wagi i ten, który ją układał, czynił to uważnie. Gdybyśmy

przypuścili, że niedbalstwo pochodziło z pośpiechu, trzeba szukać przyczyn, gdyż list,

wrzucony wczoraj wieczorem lub dziś rano, powinien był dojść do rąk sir Henryka, zanim

tenże wyszedłby z hotelu. Piszący więc lękał się, aby mu nie przerwano. Kogo się obawiał?

- Wchodzimy teraz w dziedzinę przypuszczeń - odezwał się doktor Mortimer.

- Tak jest - powiedział Holmes - i z tych przypuszczeń musimy wybrać to, które wyda

nam się najbardziej prawdopodobne. To się nazywa naginać wyobraźnię do nauki. Czyż nie

mamy do naszego rozporządzenia jakiegoś rzeczywistego zdarzenia, na którym możemy

opierać nasze domysły? Może mnie pan jeszcze raz oskarżyć o stawianie hipotezy, ale jestem

pewien - ten list był pisany w hotelu.

- Z czego pan to wnosi? - zawołał Mortimer.

-Jeśli pan się uważnie przypatrzy tej korespondencji, przekona się pan, że pióro i atrament

pozostawiały wiele do życzenia. Pióro bryzgało dwukrotnie w tym samym wyrazie, a w adresie

nie chciało znowu wypuścić atramentu, chociaż adres jest krótki... Zatem pióro było zużyte,

a w kałamarzu brakowało atramentu. Pióro i kałamarz w mieszkaniu prywatnym rzadko

znajdują się w takim zaniedbaniu, a w hotelu... - sam pan wie dobrze. Powinniśmy przetrząsnąć

kosze w hotelach sąsiadujących z Charing Cross, ręczę, że znajdziemy pocięty numer

“Timesa”. Idąc za tą wskazówką sądzę, że schwytalibyśmy autora tej dziwnej przestrogi...

No, no...

Holmes przysunął papier bliżej oczu i przypatrywał się pilnie naklejonym wyrazom.

- Cóż więcej? - zapytałem go.

- Nic - odparł, kładąc ćwiartkę papieru na stole. - Papier jest biały, bez żadnego znaku.

Zdaje mi się, że wysnuliśmy z tego listu wszystko, czegośmy się mogli dowiedzieć. Teraz, sir

Henryku, powiedz nam, czy ci się nie przytrafiło nic innego od chwili, gdy wysiadłeś z pociągu?

- Nie, nie pamiętam.

- Nikt się panu nie przypatrywał lub nie szedł za panem?

- Zdaje mi się, że jestem bohaterem zawiłego romansu - odpowiedział sir Henryk. - Dlaczego,

do licha, miałby mnie kto śledzić lub iść za mną.

30

- Jednak zdaje mi się, że tak było... Czy nie ma pan nam nic więcej do powiedzenia, zanim

zaczniemy dochodzić, jaki jest rodzaj opieki, którą pana otoczono?

- Nie wiem, co pan uważa za godne powtórzenia?

- Wszystko, co tylko wychodzi poza zakres pospolitych zdarzeń życia.

Sir Henryk uśmiechnął się.

- Nie znam zwyczajów angielskich - powiedział - gdyż większą część życia spędziłem w

Stanach Zjednoczonych lub Kanadzie. Nie sądzę jednak, aby strata buta wychodziła poza

granice pospolitych zdarzeń w życiu.

- Zgubił pan jeden but?

- Ech, pewnie się gdzieś zapodział - odezwał się Mortimer. - Znajdzie go pan po powrocie

do hotelu. Czy warto nudzić pana Holmesa takimi drobnostkami?

- Pan Holmes pyta mnie, więc mu opowiadam - odparł sir Henryk.

- Bardzo słusznie pan czyni - rzekł Holmes - proszę opowiedzieć mi wszystko, nawet to,

co uważa pan za zdarzenie błahe. A więc stracił pan but?

- Jeżeli go nie zgubiłem, to w każdym razie zarzucił się. Wczoraj wieczorem postawiłem

buty przed drzwiami swego pokoju, a dziś rano znalazłem tylko jeden. Pytałem chłopca hotelowego,

lecz nie umiał mi dać żadnego wyjaśnienia. A były to buty nowiuteńkie, kupiłem je

wczoraj i nie miałem ich jeszcze na nogach.

- Jeśli pan w nich nie chodził, dlaczego kazał je pan czyścić?

- Żółta skóra nie miała połysku, chciałem, żeby go nabrała.

- A więc wczoraj, zaraz po przyjeździe do Londynu, wyszedł pan na miasto i kupił buty?

- Kupowałem jeszcze inne rzeczy... Towarzyszył mi doktor Mortimer.

Do licha! Jeżeli mam grać rolę wielkiego pana, muszę być odpowiednio ubrany... Na dalekim

zachodzie nie dbałem tak o swoją powierzchowność... Robiąc inne sprawunki, kupiłem

żółte obuwie, zapłaciłem za nie sześć dolarów i skradziono mi je, zanim je włożyłem na nogi.

- Nie pojmuję, w jakim celu popełniono tę kradzież - rzekł Holmes. - Podzielam zdanie

doktora Mortimera, że but wkrótce się znajdzie.

- Zdaje mi się, panowie - rzekł baronet - że mówiliśmy już dosyć o mnie. Nadeszła

chwila, abyście mi powiedzieli to, co wiecie.

- Ma pan rację - odpowiedział Sherlock Holmes. - Doktorze, powtórz sir Henrykowi

opowieść, z którą zapoznałeś nas wczoraj rano.

Nasz przyjaciel, zachęcony w ten sposób, wyjął z kieszeni papiery i opowiedział historię

znaną już czytelnikom. Sir Henryk Baskerville słuchał go z najgłębszą uwagą. Od czasu do

czasu mimowolny okrzyk zdumienia wyrywał mu się z piersi. Gdy doktor Mortimer zamilkł,



dalej


strona główna
(23kB)