(23kB)
strona główna

 

 

AGATHA CHRISTIE

 

 

Słonie Mają Dobrą Pamięć



(Przełożyła: Agnieszka Bihl]

ROZDZIAŁ PIERWSZY

Obiad literacki

 

Pani Oliver popatrzyła na swoje odbicie w lustrze. Rzuciła pospieszne spojrzenie na zegar na kominku, który, jak podejrzewała, spóźniał się o jakieś dwadzieścia minut. I powróciła do studiowania fryzury. Kłopot z panią Oliver (do czego się zresztą otwarcie przyznawała) polegał na tym, że jej fryzura stale ulegała zmianom. Wypróbowała już niemal wszystko. Kiedyś nosiła surowy kok a la madame Pompadour, potem niby rozwiane wiatrem loki, które sczesywała do tylu, by odsłonić czoło intelektualistki (przynajmniej miała nadzieję, iż to, co odsłania, jest czołem intelektualistki). Wypróbowała też schludnie ułożone pukle i artystyczny nieład. Musiała przyznać, że akurat dziś jej fryzura nie miała znaczenia: dziś bowiem zamierzała uczynić to, co robiła niezwykle rzadko, to jest założyć kapelusz.

Na górnej półce szafy pani Oliver leżały cztery kapelusze. Jeden z nich przeznaczony był na śluby. Jeśli w planach miało się przyjęcie ślubne, kapelusz stawał się obowiązkowy. Właściwie to na takie okazje pani Oliver miała aż dwa. Pierwszy, zamknięty w okrągłym pudle, skonstruowany był z piór. Siedział ciasno na głowie i bardzo dobrze znosił nagle ataki deszczu, który mógł niespodziewanie dopaść ofiarę przenoszącą się z samochodu do wnętrza świętego przybytku lub, popularniejszego w dzisiejszych czasach, Urzędu Stanu Cywilnego.

Drugi, bardziej wyszukany, nadawał się idealnie na śluby urządzane w letnie sobotnie popołudnia. Składał się z szyfonu, kwiatów i żółtej siateczki przypiętej gałązką mimozy.

Dwa pozostałe nakrycia głowy cechowało niemal uniwersalne przeznaczenie. Pierwsze z nich, zwane przez panią Oliver “wiejskim”, z ciemnego filcu, świetnie pasowało do tweedów w prawie każdym wzorze. Twarzowe rondo można było opuścić lub wywinąć do góry.

Pani Oliver miała kaszmirowy sweter na ciepłe dni i cieniutki pulowerek na gorące, oba w kolorach dobranych do kapelusza. Jednakże, mimo iż często nosiła pulowery, praktycznie nigdy go nie zakładała. Bo, doprawdy, po cóż zakładać kapelusz na wycieczkę na wieś i obiad z przyjaciółmi?

Czwarte chapeau, najdroższe, obdarzone było niezwykłymi wprost zaletami. Być może, jak myślała nieraz pani Oliver, dlatego, że było tak drogie. Przypominało turban złożony z wielu różnokolorowych warstw aksamitu w pastelowych odcieniach, które pasowały do wszystkiego.

Pani Oliver zawahała się i wreszcie zawołała o pomoc.

- Mario! - Powtórzyła głośniej: - Mario! Przyjdź tu na minutkę.

Maria przywykła do próśb o udzielenie rady na temat stroju, który pani Oliver ma zamiar włożyć.

- Chce pani założyć ten śliczny wytworny kapelusik, prawda? - spytała wchodząc.

- Tak - odrzekła pani Oliver. - Jak sądzisz: czy wygląda lepiej tak, czy odwrotnie?

Maria cofnęła się i spojrzała.

- Założyła pani tył na przód, prawda?

- Tak, wiem - powiedziała pani Oliver. - Doskonale o tym wiem. Ale wydawało mi się, że tak będzie lepiej.

- A dlaczegóż to? - zdziwiła się Maria.

- Tak być powinno. Choć najwyraźniej nie odpowiadałoby to firmie, która mi go sprzedała - wyjaśniła pani Oliver.

- Dlaczego myśli pani, że lepiej będzie odwrotnie?

- Wtedy widać ten śliczny odcień błękitu i ciemny brąz, i ta strona jest chyba lepsza od drugiej, zielono-czerwono-czekoladowej.

Jednocześnie pani Oliver ściągnęła kapelusz i przymierzyła go złą stroną na przód, potem właściwą, bokiem - co nie spodobało się zarówno jej, jak i Marii.

- Nie może go pani założyć szeroką stroną na przód. Nie pasuje do pani twarzy. Zresztą nikomu by nie pasowało.

- Nie. To na nic. Chyba założę go w końcu tak, jak trzeba.

- Tak jest zawsze bezpieczniej - stwierdziła Maria.

Pani Oliver zdjęła z głowy przedmiot sporu. Maria pomogła jej założyć dopasowaną sukienkę z ciemnobrązowej wełenki i kapelusz.

- Ależ pani elegancko wygląda - oceniła.

To właśnie pani Oliver lubiła w Marii. Wystarczyło dać jej bodaj najmniejszą szansę, a nie poskąpiła pochwał.

- Wygłosi pani przemówienie? - spytała Maria.

- Przemówienie! - Pani Oliver była przerażona. - Nie. Oczywiście że nie. Wiesz, że nigdy nie wygłaszam przemówień.

- Myślałam, że zawsze się je wygłasza na spotkaniach literackich. Na to się pani przecież wybiera, prawda? Sławni pisarze roku 1973, czy który to rok mamy teraz.

- Nie muszę wygłaszać przemówień - powiedziała pani Oliver. - Będą inni ludzie, którzy lubią to robić i są w tym o wiele lepsi ode mnie.

- Na pewno ładnie by pani przemawiała, gdyby pani chciała - powiedziała Maria, wcielając się w rolę kusicielki.

- Nie, nie mogłabym - zaprotestowała pani Oliver. - Wiem, co potrafię robić i czego nie potrafię. Nie umiem wygłaszać przemówień. Zawsze przejmuję się i tracę głowę. Pewnie zaczęłabym się jąkać i powtarzać. Nie tylko czułabym się głupio, ale i głupio wyglądałabym. Nie mam nic przeciwko słowom. Słowa można zapisać, nagrać na magnetofon albo podyktować. Mogę robić ze słowami wszystko, dopóki wiem, że nie wygłaszam właśnie przemówienia.

- Niech już pani będzie. Mam nadzieję, że wszystko pójdzie dobrze. Na pewno. To dość uroczysty obiad, prawda?

- Tak - przyznała pani Oliver bardzo przygnębionym tonem. - Dość uroczysty.

I dlaczego, pomyślała, ale nie wypowiedziała tego na głos, dlaczego u licha na niego idę? Zastanowiła się przez chwilę, gdyż zawsze wolała wiedzieć, co zamierza zrobić, niż robić coś najpierw i zastanawiać się potem, dlaczego to zrobiła.

W tym momencie Maria musiała pospiesznie wrócić do kuchni, ponaglona zapachem przypalającego się dżemu, który akurat smażyła.

- Przypuszczam - odpowiedziała sobie pani Oliver - że chcę wreszcie sprawdzić, jak to jest. Zawsze dostaję zaproszenia na obiady i spotkania literackie, a nigdy na nie nie chodzę.

 

Pani Oliver dotarła do ostatniego dania uroczystego obiadu, z pełnym zadowolenia westchnieniem dziobiąc wśród resztek bezy na swoim talerzu. Przepadała za bezami, a w dodatku był to przepyszny deser po niezwykle smacznym obiedzie. Lepiej jednak uważać z bezami, kiedy osiągnęło się już wiek średni. Zęby? Wyglądały dobrze i miały tę zaletę, że nigdy nie bolały. Białe, ładne zęby - całkiem jak prawdziwe. Ale w rzeczywistości nie były prawdziwe. A zęby, które nie są prawdziwe - tak przynajmniej uważała pani Oliver - nie zostały zrobione z pierwszorzędnego tworzywa. Zawsze była zdania, że psy mają zęby z autentycznej kości słoniowej, natomiast ludzie - tylko z kości. W przypadku sztucznej szczęki - z plastiku. W każdym razie rzecz polegała na tym, że lepiej unikać zawstydzającego wrażenia, jakie można by wywołać, ufając zbytnio protezie. Sałata, solone migdały, czekoladki z twardym środkiem, ciągnące się karmelki i cudownie lepkie bezy - to wszystko oznaczało kłopoty. Z westchnieniem satysfakcji pani Oliver nabrała ostatnią łyżeczkę.

To był dobry obiad, bardzo dobry. Trunki były odpowiednie. Potrawy - bardzo smaczne. Do tego towarzystwo sympatyczne. Obiad wydany na cześć kobiet-pisarek na szczęście nie ograniczał się do żeńskich przedstawicielek profesji. Stawili się też inni literaci, a także krytycy - w sumie i ci, którzy książki piszą, i ci, co je czytają. Pani Oliver siedziała między dwoma czarującymi przedstawicielami męskiej pici. Edwin Aubyn, którego poezje zawsze się jej podobały, był człowiekiem niezwykle dowcipnym. Miał sporo zabawnych przygód podczas zagranicznych podróży i wiele doświadczeń osobistych i artystycznych. Przy tym interesowały go restauracje i jedzenie, rozmawiali więc o tym radośnie, odkładając na bok literaturę.

Sir Wesley Kent, siedzący po jej drugiej stronie, okazał się równie miłym kompanem. Prawił komplementy i taktownie pomijał milczeniem wszystko, co mogłoby ją wprawić w zakłopotanie (wielu ludziom udawało się to niemal bez wysiłku). Wspomniał o jednym czy kilku powodach, dla których podobała mu się ta czy inna z jej książek, a były to przyczyny całkiem właściwe. Dlatego też pani Oliver myślała o sir Kencie z sympatią. Uznała, że zawsze można przyjąć komplementy od mężczyzn. To kobiety bywały zbyt wylewne. Co one nieraz wypisywały! Doprawdy! Nie tylko kobiety, oczywiście. Niekiedy byli to młodzi, uczuciowi mężczyźni z odległych krajów. W zeszłym tygodniu dostała list od wielbiciela, zaczynający się od: “Czytając Pani książkę widzę, jak szlachetną musi być Pani kobietą”. Po przeczytaniu Drugiej złotej rybki wpadł w ekstazę, która zdaniem pani Oliver była zupełnie nie na miejscu. Nie żeby cechował ją nadmiar skromności. Uważała, że jej kryminały są całkiem dobre w swoim gatunku. Niektóre były gorsze, a inne dużo lepsze od pozostałych. Lecz nie widziała żadnych powodów, by ktokolwiek uważał ją za osobę szlachetną. Była pisarką, która szczęśliwie wyrobiła sobie styl, odpowiadający sporej liczbie czytelników. Ot, łut szczęścia, twierdziła pani Oliver.

Biorąc wszystko pod uwagę, pomyślnie przeszła przez ciężką próbę. Dobrze się bawiła, porozmawiała sobie z miłymi ludźmi. Teraz przenosili się do miejsca, gdzie rozlewano kawę i gdzie można było zmienić towarzyszy i pogawędzić z kimś innym. Pani Oliver dobrze wiedziała, jak niebezpieczny był to moment. W tej właśnie chwili mogły dopaść ją i zaatakować inne kobiety. Zasypać wyrazami uwielbienia, a pani Oliver zawsze czuła się rozpaczliwie bezradna, gdy oczekiwano od niej właściwych reakcji. Po prostu nie było czegoś takiego jak “właściwa reakcja”. W rzeczywistości rozmowa przypominała posługiwanie się przewodnikiem dla podróżnych z listą właściwych zwrotów.

Pytanie: “Koniecznie muszę to pani powiedzieć. Uwielbiam pani książki. Są po prostu cudowne”.

Odpowiedź zmieszanego autora: “To bardzo miło z pani strony. Bardzo się cieszę”.

“Musi pani wiedzieć, że od miesięcy czekałam na to spotkanie. To po prostu wspaniałe”.

“Och, to bardzo miło z pani strony. Naprawdę bardzo miło”.

I dalej w podobnym tonie. Zupełnie jakby żadna ze stron nie była w stanie mówić o czymkolwiek innym. Wszystko musiało dotyczyć twoich książek albo książek tej drugiej kobiety, jeśli tylko było wiadomo, co napisała. Ofiara wpadała w literacką pajęczynę i nie wiedziała, jak się wydostać. Niektórzy to potrafili, lecz pani Oliver była świadoma własnej nieudolności. Znajoma z ambasady, w której pani Oliver zatrzymała się kiedyś w czasie pobytu za granicą, próbowała udzielić jej serii poradniczych wykładów.

- Słucham, jak rozmawiasz z ludźmi - zaczęła Albertina czarującym, niskim głosem o obcym brzmieniu. - Na przykład z tym młodym człowiekiem z gazety, który chciał przeprowadzić z tobą wywiad. Nie masz za grosz dumy, jaką powinnaś czerpać ze swojego zawodu. Trzeba było powiedzieć: “Tak, piszę dobrze. Lepiej niż jakikolwiek autor kryminałów”.

- Ale tak nie jest - zaprzeczyła natychmiast pani Oliver. - Nie jestem najgorsza, ale...

- Nie mów ciągle “nie”. Musisz mówić “tak”. Nawet jeśli myślisz odwrotnie, musisz mówić “tak”.

- Szkoda, Albertino - powiedziała pani Oliver - że nie ty rozmawiałaś z tym dziennikarzem. Zrobiłabyś to tak dobrze. Czy nie mogłabyś poudawać któregoś dnia, że jesteś mną, a ja posłucham sobie za drzwiami?

- Czemu nie? To byłoby całkiem zabawne. Ale wszyscy wiedzieliby, że ja to nie ty. Znają twoją twarz. Musisz mówić: “Tak, wiem, że jestem najlepsza”. Musisz powtarzać to każdemu. Dopóki to do nich nie dotrze. Dopóki nie zaczną powtarzać za tobą. Okropnie jest słuchać, jak mówisz o sobie zupełnie tak, jakbyś przepraszała za to, kim jesteś. Nie możesz się tak zachowywać.

Pani Oliver pomyślała, że zachowuje się raczej jak początkująca aktorka, usiłująca nauczyć się roli, której reżyser właśnie wypomniał, że kompletnie nie rozumie jego wskazówek. Cóż, teraz przynajmniej nie spodziewała się sporych trudności. Kiedy wstaną od stołu, natknie się najwyżej na kilka wyczekujących kobiet. Ze dwie krążyły już w pobliżu. Nie miało to większego znaczenia. Podejdzie do nich, uśmiechnie się uprzejmie i powie: “Jak miło z pani strony. To taka przyjemność słyszeć, że moje książki się podobają”. Stare, oklepane frazesy. Zupełnie jakby wkładało się rękę do pudełka i wyciągało potrzebne słowa powiązane już w zdania niczym wisiorek z paciorków. A później, dużo później, będzie mogła wyjść.

Jej wzrok powędrował wokół stołu, gdyż obok prawdopodobnych wielbicieli mogło siedzieć paru przyjaciół. Tak. przy odległym końcu dostrzegła zabawną i sympatyczną Maurine Grant. Nadszedł czas, gdy pisarki i inni zaproszeni na obiad goście wstali od stołu. Przeszli sznurem w stronę krzeseł, stolików do kawy, sof i dyskretnych kącików. Pani Oliver uważała, że to właśnie jest niebezpieczny moment, choć myślała tak w czasie koktajli, a nie literackich przyjęć, na których przecież rzadko bywała. Zagrożenie mogło pojawić się w każdej chwili, w postaci kogoś, kogo kompletnie nie pamiętała, a kto pamięta ją, albo kogoś, z kim absolutnie nie chciała rozmawiać, ale nie mogła go zbyć. Tym razem zaszła pierwsza z przewidywanych okoliczności. Podeszła do niej ogromna kobieta. O obfitych kształtach i dużych, mocnych białych zębach. Po francusku nazwano by ją une femme formidable, lecz była nie tylko groźna we francuskim sensie tego słowa, ale i nadzwyczaj apodyktyczna. Najpewniej albo znała panią Oliver, albo była zdecydowana poznać ją tu i teraz. Drugie przypuszczenie okazało się prawdą.

- Och, pani Oliver - powiedziała piskliwym głosem. - Jak miło, że tu panią spotykam. Czekałam na to od dawna. Po prostu uwielbiam pani książki. Podobnie mój syn. A mój mąż nalegał zawsze, żebyśmy na podróż zabrali co najmniej dwie powieści pani autorstwa. Ale może lepiej usiądźmy. Chciałabym zapytać panią o tyle rzeczy.

To nie jest mój ulubiony typ kobiety, oceniła w duchu pani Oliver. Ale nie ta, to byłaby inna.

Nowa znajoma poprowadziła ją zdecydowanie, jak uczyniłby to policjant, do małej kozetki w rogu. Zamówiła dwie kawy, dla siebie i dla pani Oliver.

- Proszę. Teraz będzie wygodniej. Chyba nie zna pani mojego nazwiska. Jestem Burton-Cox.

- Ach tak - odpowiedziała pani Oliver, jak zwykle w takich wypadkach zakłopotana. Pani Burton-Cox? Czy ona też pisze książki? Nie, naprawdę nie mogła sobie nic przypomnieć. Ale chyba słyszała już to nazwisko. Coś jej słabo chodziło po głowie. Książka o polityce? Nie powieść, nic zabawnego, nie kryminał. Może to wykształcona intelektualistka o politycznym zacięciu? W takim razie sprawa załatwiona, pomyślała pani Oliver z ulgą. Po prostu pozwolę jej mówić, wtrącając od czasu do czasu: “Jakie to interesujące!”

- Zdziwi panią zapewne to, co powiem - zaczęła pani Burton-Cox - ale czytając pani książki odniosłam wrażenie, że ma pani wiele współczucia dla innych i rozumie ludzką naturę. I mam wrażenie, że o ile istnieje ktokolwiek, kto mógłby odpowiedzieć na moje pytanie, to jest to właśnie pani.

- Naprawdę nie sądzę... - zaczęła pani Oliver, próbując znaleźć odpowiednie słowa, by wyrazić, że raczej nie jest w stanie wznieść się na wyżyny, jakich się od niej oczekuje.

Pani Burton-Cox zanurzyła kostkę cukru w kawie i wgryzła się w nią krwiożerczo jak w kość. Prawdziwe kły - oceniła pani Oliver, błądząc myślami. Kły? Psy mają kły, podobnie jak morsy i słonie, oczywiście. Wspaniałe, duże kły z kości.

- Najpierw muszę zapytać panią, choć jestem pewna, że się nie mylę, czy ma pani chrzestną córkę? Chrzestną córkę nazwiskiem Celia Ravenscroft?

- Och - odezwała się pani Oliver, raczej mile zaskoczona. Czuła, że z chrzestną córką sobie poradzi. Miała wiele chrzestnych córek - i synów, jeśli już o tym mowa. Musiała przyznać, że wraz z upływem lat zdarzało jej się zapomnieć o paru. Ze swoich zobowiązań wywiązywała się na czas: najpierw były to zabawki na Boże Narodzenie, potem obowiązkowe odwiedziny u chrześniaków i ich rodziców albo zaproszenie do domu, może wyprawa gdzieś po szkole. A potem nadchodziły dni chwały. Albo dwudzieste pierwsze urodziny, kiedy to chrzestna matka powinna załatwić pewną sprawę i dopilnować jej wykonania, albo ślub, który pociągał za sobą taki sam podarunek plus błogosławieństwo, najczęściej pieniężne. W końcu dzieci oddalały się mniej lub bardziej. Żeniły się, wyjeżdżały do innych krajów, uczyły w zagranicznych szkołach albo zajmowały się działalnością społeczną. Powoli znikały z życia chrzestnej matki. Było jej miło, gdy pojawiały się nieoczekiwanie na horyzoncie, co czasem się zdarzało. Ale wypadało zapamiętać, kiedy widziała je po raz ostatni, czyje to córki i dlaczego właśnie ją wybrano na matkę chrzestną.

- Celia Ravenscroft - powtórzyła pani Oliver, podejmując ogromny. wysiłek. - Tak, oczywiście. Na pewno.

Nie żeby przed jej oczyma pojawił się obraz Celii Ravenscroft, w każdym razie starszej od niemowlęcia. Pojechała na chrzest Celii i znalazła na prezent bardzo ładne srebrne sitko z czasów królowej Anny. Naprawdę bardzo ładne. Odpowiednie do cedzenia mleka. Można je też było sprzedać za stosowną sumkę, gdyby jej chrzestna córka potrzebowała kiedyś żywej gotówki. Tak, rzeczywiście dokładnie pamiętała “sitko królowej Anny” - z 1711 roku. Ze znakiem Królestwa Brytanii. O ile łatwiej było przypomnieć sobie srebrne dzbanuszki do kawy, sitka czy kubki niż same dziecko.

- Tak - powiedziała - oczywiście. Ale nie widziałam Celii od wielu lat.

- No tak. To raczej impulsywna dziewczyna - stwierdziła pani Burton-Cox. - To znaczy, ciągle ma nowe pomysły. Jest oczywiście bardzo inteligentna, dobrze jej szło na studiach, ale te jej polityczne zapatrywania... Chyba wszyscy młodzi mają teraz poglądy polityczne.

- Obawiam się, że nie mam za wiele do czynienia z polityką - wtrąciła pani Oliver, dla której polityka zawsze była przekleństwem.

- Muszę się pani zwierzyć. Wyjaśnię pani dokładnie, czego chciałabym się dowiedzieć. Na pewno nie ma pani nic przeciwko. Od tylu osób słyszałam, jak bardzo jest pani życzliwa i chętna do pomocy.

Ciekawe, czy chce pożyczyć ode mnie pieniądze, pomyślała pani Oliver. Wiele rozmów zaczynało się właśnie w ten sposób.

- Widzi pani, dla mnie to sprawa najwyższej wagi. Coś, co muszę bezwzględnie odkryć. Celia wychodzi albo przynajmniej zamierza wyjść za mojego syna Desmonda.

- Doprawdy? - rzuciła pani Oliver.

- Takie w każdym razie ma obecnie plany. Oczywiście, zawsze lepiej wiedzieć jak najwięcej o bliźnich. I właśnie czegoś chciałabym się dowiedzieć. Samo pytanie jest dość niezwykłe i nie mogłabym, w każdym razie nie za bardzo, zapytać kogoś obcego. Ale pani, droga pani Oliver, nie uważam za obcą.

A szkoda, pomyślała pani Oliver. Zaczynała się denerwować. Zastanawiała się, czy Celia nie ma nieślubnego dziecka albo nie zamierza go mieć, i czy ona, pani Oliver, powinna o tym wiedzieć i przedstawić szczegóły. Byłoby to bardzo niezręczne. Z drugiej strony, kontynuowała swe rozważania pani Oliver, nie widziałam jej od pięciu czy sześciu lat, więc teraz musi mieć dwadzieścia pięć, może sześć. W takim razie mogę przecież powiedzieć, że o niczym nie wiem.

Pani Burton-Cox nachyliła się bliżej i ciężko westchnęła.

- Jestem pewna, że pani o wszystkim wie albo domyśla się. jak do tego doszło. Czy to jej matka zabiła ojca czy raczej ojciec zabił matkę?

Czegoś podobnego Ariadna Oliver nie mogła się spodziewać. Wpatrzyła się w panią Burton-Cox z niedowierzaniem.

- Ależ ja nie... - przerwała. - Ja... ja nie rozumiem. To znaczy... z jakich powodów...?

- Droga pani Oliver, pani musi wiedzieć... Taka znana sprawa... Oczywiście, wiem, minęło wiele lat, chyba dziesięć, dwanaście co najmniej, ale wtedy ich śmierć wzbudziła wiele rozgłosu. Na pewno pani pamięta, Pani musi pamiętać.

Pani Oliver szukała desperacko w pamięci. Celia jest jej córką chrzestną. To prawda. Matka Celii... tak, oczywiście: jej matką była Molly Preston-Grey, znajoma pani Oliver, choć niezbyt bliska. Wyszła za jakiegoś oficera. Jak brzmiało jego nazwisko? Tak, sir Jakiśtam Ravenscroft. A może był ambasadorem? Niesamowite, że takich rzeczy nigdy się nie pamięta. Nie pamiętała nawet, czy była druhną na ślubie Molly. Tak przypuszczała. Całkiem wytworny ślub w Guards Chapel. Chyba. Tyle się zapomina. Nie widzieli się przez wiele lat - Ravenscroftowie gdzieś wyjechali. Na Bliski Wschód? Do Persji? Iraku? Może do Egiptu lub na Malaje? Spotykała ich czasem, bardzo rzadko, kiedy wracali do Anglii. Przypominali fotografie zrobione dawno temu i czasem oglądane. Sylwetki wydają się znajome, ale tak wyblakłe wraz z upływem lat, że nie można ich rozpoznać ani przypomnieć sobie, kim byli. A teraz pani Oliver nie potrafiła sobie przypomnieć, czy sir Jakiśtam Ravenscroft i lady Ravenscroft, z domu Molly Preston-Grey, znaczyli wiele w jej życiu. Raczej nie. Chociaż dawniej... pani Burton-Cox wciąż na nią patrzyła. Jakby rozczarowana brakiem savoir-faire pani Oliver, niemożnością przypomnienia sobie tego, co najwyraźniej było cause celebre.

- Zabici? Ma pani na myśli wypadek?

- Och nie. Żaden wypadek. To stało się w jednym z tych nadmorskich domów. Chyba w Kornwalii. Gdzieś, gdzie są skały. Mieli tam dom. Oboje znaleziono nad urwiskiem, zastrzelonych. Policja nie mogła stwierdzić, czy to żona zabiła męża, a potem siebie, czy też mąż zastrzelił najpierw żonę, a siebie potem. Zbadano kule i tak dalej, sama pani wie, ale sprawa okazała się bardzo trudna. Policja uważała, że było to podwójne samobójstwo. Nie pamiętam wyniku śledztwa. Chyba nieszczęśliwy wypadek. Ale oczywiście wszyscy wiedzieli, o co chodziło. Krążyło wiele historyjek...

- Prawdopodobnie wszystkie zmyślone - zauważyła z nadzieją pani Oliver, usiłując przypomnieć sobie przynajmniej jedną z nich.

- Cóż, może. Być może. Trudno powiedzieć. Mówiono o kłótni, do której doszło tamtego dnia lub dzień wcześniej. Mówiono też o innym mężczyźnie, no i oczywiście o innej kobiecie. Nigdy nie wiadomo, która strona zawiniła. Myślę, że sprawę zatuszowano ze względu na wysoką pozycję generała Ravenscrofta. Wspominano chyba, że leczył się tamtego roku w prywatnej klinice. Przeszedł jakieś załamanie i nie całkiem odpowiadał za swoje czyny.

- Niestety, ale obawiam się - powiedziała pani Oliver zdecydowanym tonem - że nic o tym nie wiem. Pani słowa przypomniały mi samą sprawę: pamiętam nazwiska, rzeczywiście znałam Ravenscroftów. ale nigdy nie wiedziałam, co się naprawdę stało. Nie mam najmniejszego pojęcia...

I doprawdy, pomyślała żałując, że nie ma dość odwagi, by to powiedzieć na glos, że też jest pani na tyle impertynencka, by zadawać mi takie pytanie!

- To dla mnie bardzo ważne - oświadczyła pani Burton-Cox. - Zmrużyła twarde jak marmur oczy. - Ważne, ponieważ mój chłopiec, mój drogi chłopiec chce poślubić Celię.

- Nie mogę pani pomóc - stwierdziła pani Oliver.

- Nigdy nic nie słyszałam.

- Ależ pani musi wiedzieć - upierała się pani Burton-Cox. - Pisze pani swoje wspaniale historie i wie wszystko o zbrodni. Wie pani, kto popełnił przestępstwo i dlaczego. Na pewno mnóstwo ludzi zawierza pani swoje sekrety. Przecież ciągle myśli się o takich sprawach.

- Nic nie wiem - powtórzyła pani Oliver tonem, w którym nie pozostało już wiele uprzejmości, natomiast pobrzmiewał spory niesmak.

- Ale przecież widzi pani, że nie mam do kogo pójść? Nie mogłabym iść na policję po tylu latach. I tak nic by mi nie powiedzieli, skoro najwyraźniej próbowali wszystko zatuszować. A ja uważam, że trzeba dojść prawdy.

- Ja tylko piszę książki - powiedziała pani Oliver chłodno. - Są od początku do końca zmyślone. Osobiście nic nie wiem o zbrodni i nie mam zdania na temat kryminologii. Tak więc obawiam się, że w żaden sposób pani nie pomogę.

- Ale mogłaby pani zapytać swoją chrzestną córkę. Mogłaby pani spytać Celię.

- Spytać Celię! - Pani Oliver spojrzała na rozmówczynię zaszokowana. - Nie wyobrażam sobie, bym mogła to zrobić. Ona... przecież była dzieckiem, kiedy doszło do tragedii.

- Mimo to sądzę, że wiedziała o wszystkim - upierała się pani Burton-Cox. - Dzieci zawsze wszystko wiedzą. Na pewno by pani powiedziała.

- Będzie lepiej, jeśli sama ją pani zapyta.

- Nie mogłabym - stwierdziła pani Burton-Cox. - Rozumie pani, to raczej nie podobałoby się Desmondowi. On jest dość... dość drażliwy, jeżeli chodzi o Celię. i nie sądzę... nie. Na pewno wszystko opowie pani.

- Nawet nie powinnam o tym myśleć - powiedziała pani Oliver. Udała, że patrzy na zegarek. - Och, mój Boże, ależ długo trwał ten wspaniały obiad. Muszę już lecieć, mam bardzo ważne spotkanie. Do widzenia, pani... mhm... Bedley-Cox, tak mi przykro, że nie mogę pani pomóc, ale sprawa jest raczej delikatnej natury i... w sumie czy to, kto kogo zabił, ma jakieś znaczenie dla pani?

- Ależ to ma podstawowe znaczenie.

W tej chwili obok przeszła pisarka, którą pani Oliver bardzo dobrze znała.

- Louise, moja droga, jak miło cię widzieć. Nie zauważyłam cię wcześniej.

- Och, Ariadno, tyle lat się nie widziałyśmy! Chyba bardzo wyszczuplałaś?

- Zawsze mówisz mi takie miłe rzeczy - powiedziała pani Oliver, biorąc znajomą pod rękę i oddalając się od kozetki. - Muszę pędzić na spotkanie.

- Nie mogłaś pozbyć się tej okropnej kobiety? - spytała jej przyjaciółka, spoglądając na panią Burton-Cox nad ramieniem Ariadny.

- Stawiała niezwykle pytania - wyjaśniła pani Oliver.

- Ach tak. I wiedziałaś, jak na nie odpowiedzieć?

- Nie. Zresztą i tak nie dotyczyły mnie. Nic nie wiedziałam. A nawet gdyby... i tak nie odpowiedziałabym.

- Chodziło o coś interesującego?

- Tak sądzę - zgodziła się pani Oliver, a w jej głowie pojawił się pewien pomysł. - To mogłoby być ciekawe, tylko że...

- Ta kobieta wstaje, żeby cię ścigać - powiedziała znajoma. - Chodźmy. Odprowadzę cię i podwiozę dokąd zechcesz, jeśli nie masz tu swojego samochodu.

- Nigdy nie jeżdżę samochodem po Londynie. Trudno znaleźć miejsce do parkowania.

- Wiem. Można się zabić.

Pani Oliver pożegnała się z resztą gości. Podziękowała i wyraziła, jak było jej miło. Teraz jechały wokół londyńskiego placu.

- Eaton Terrace, prawda? - spytała jej życzliwa znajoma.

- Tak - odrzekła pani Oliver - ale muszę pójść do... chyba do Whitefriars Mansions. Nie całkiem pamiętam nazwę, ale wiem, gdzie to jest.

- Ach, bloki. Dość nowoczesne. Kwadratowe, geometryczne bryły.

- Zgadza się - przytaknęła pani Oliver.

 

ROZDZIAŁ DRUGI

Słonie występują po raz pierwszy

 

Ponieważ pani Oliver nie zastała swojego przyjaciela Herkulesa Poirota w domu, musiała uciec się do rozmowy telefonicznej.

- Czy przypadkiem zamierza pan pozostać dziś wieczór u siebie? - spytała.

Siedziała przy aparacie, nerwowo bębniąc palcami o blat stolika.

- Czyżby to...

- Ariadna Oliver - powiedziała pani Oliver. Zawsze dziwiło ją, że musi się przedstawiać, ponieważ oczekiwała, że wszyscy przyjaciele rozpoznają jej głos, gdy tylko go usłyszą.

- Tak, będę w domu przez cały wieczór. Czy to oznacza, że spotka mnie przyjemność goszczenia pani?

- Jak miło, że tak pan to ujmuje - ucieszyła się pani Oliver. - Nie wiem, czy będzie to przyjemność.

- Panią zawsze miło jest zobaczyć, chere madame.

- No, nie wiem. Chyba będę musiała... chyba będę zawracać panu głowę. Pytać. Chcę dowiedzieć się, co pan myśli.

- To jestem zawsze gotów powiedzieć każdemu - odrzekł Poirot.

- Coś się wydarzyło - ciągnęła pani Oliver. - Sprawa jest raczej kłopotliwa i nie wiem, w z nią zrobić.

- I dlatego mnie pani odwiedzi. To mi pochlebia. Bardzo pochlebia.

- Która godzina odpowiada panu? - spytała pani Oliver.

- Dziewiąta? Wypijemy razem kawę, chyba że woli pani grenadine albo sirop de cassis. Ale nie, pani tego nie lubi. Pamiętam.

 

- George - powiedział Poirot do swego nieocenionego lokaja - wieczorem czeka nas przyjemność wizyty pani Oliver. Kawa, jak przypuszczam, i jakiś likier. Nigdy nie jestem pewien, co ona lubi.

- Widziałem, jak piła wiśniówkę, sir.

- A także, jak sądzę, creme de menthe. Ale raczej woli wiśniówkę. Bardzo dobrze - powiedział Poirot.

- Niech będzie wiśniówka.

 

Pani Oliver przyszła punktualnie. Jedząc obiad Poirot zastanawiał się, co skłoniło przyjaciółkę do złożenia mu wizyty i dlaczego trapiły ją wątpliwości. Czy ma dla niego jakiś skomplikowany problem, czy też powiadomi go o przestępstwie? W wypadku pani Oliver, jak Poirot dobrze wiedział, mogło chodzić o wszystko: o sprawy najpowszedniejsze i najbardziej niezwykłe. Wszystkie, można by rzec, pasowały do niej. Uznał, że coś ją martwi. Co tam, powiedział sobie Herkules Poirot, poradzi sobie z panią Oliver. Zawsze potrafił sobie z nią radzić. Czasami doprowadzała go do obłędu. A jednocześnie był do niej bardzo przywiązany. Łączyło ich wiele doświadczeń i przygód. Nie dalej jak dziś rano czytał o niej w gazecie - a może to była wieczorna prasa? Musi sobie przypomnieć, zanim pani Oliver się zjawi. Właśnie tym się zajmował, kiedy lokaj obwieścił jej przybycie.

Weszła do pokoju i Poirot od razu pomyślał, że postawił prawidłową diagnozę. Wyszukana fryzura pani Oliver została zburzona, ponieważ pisarka nerwowo przeciągała po włosach dłonią, jak czasem miała w zwyczaju. Powitał ją z wszelkimi oznakami przyjemności, posadził na krześle, nalał kawy i wręczył kieliszek wiśniówki.

- Ach! - wykrzyknęła pani Oliver z miną kogoś, kto znalazł wreszcie wytchnienie. - Wiem, iż pomyśli pan, że jestem strasznie głupia, ale...

- Przeczytałem w prasie, że dziś brała pani udział w literackim obiedzie. Słynne pisarki. Coś w tym rodzaju. Myślałem, że nigdy pani tego nie robi.

- Zazwyczaj nie - przyznała pani Oliver. - I nie zrobię tego nigdy więcej.

- Ach. Musiała się pani bardzo nacierpieć? - Poirot był pełen współczucia.

Wiedział, co wprawia panią Oliver w zakłopotanie. Przesadne wychwalanie jej książek zawsze wytrącało ją z równowagi, ponieważ, jak kiedyś mu wyznała, nigdy nie wie, co powinna odpowiedzieć.

- Nie bawiła się pani dobrze?

- Do pewnego momentu nawet tak - odparła pani Oliver. - A potem wydarzyło się coś kłopotliwego.

- Aha. I w tej sprawie musiała się pani ze mną zobaczyć.

- Tak, chociaż sama nie wiem, dlaczego. To znaczy, to nie ma nic wspólnego z panem i nie należy do gatunku spraw, które pana interesują. Mnie samą niezbyt to interesuje. Chociaż chyba musi, bo przecież inaczej nic przyszłabym zapytać, co pan o tym sądzi. Dowiedzieć się, co pan by zrobił na moim miejscu.

- To bardzo trudne pytanie - zauważył Poirot. - Wiem jak ja, Herkules Poirot, zachowałbym się w każdej sytuacji, ale nie wiem, jak zachowałaby się pani, mimo iż panią znam.

- Musi pan, po tak długim czasie - stwierdziła pani Oliver. - Zna mnie pan od dość dawna.

- Jakieś... dwadzieścia lat?

- Och, nie wiem. Nigdy nie pamiętam lat ani dat. Mieszają mi się. Pamiętam rok 1939, bo wtedy zaczęła się wojna i pamiętam parę innych dat z dość dziwacznych powodów.

- Tak czy owak, poszła pani na obiad literatów. I niezbyt dobrze się pani bawiła.

- Obiad był bardzo przyjemny, ale potem...

- Ludzie mówili pani różne rzeczy - dokończył Poirot życzliwie, jak lekarz pytający się o objawy choroby.

- Właśnie się szykowali. Nagle dopadła mnie jedna z tych dużych, apodyktycznych kobiet, którym zawsze udaje się zdominować otoczenie i które bardziej niż ktokolwiek inny sprawiają, że czuję się niezręcznie. Zupełnie jakby łapała motyla, brakowało jej tylko siatki. Osaczyła mnie, wepchnęła na kozetkę i zaczęła mówić o mojej chrzestnej córce.

- Ach tak. Lubi pani tę córkę?

- Nie widziałam jej od wielu lat. Nie mogę utrzymywać kontaktów ze wszystkimi. A potem zadała mi bardzo kłopotliwe pytanie. Chciała, żebym... mój Boże, tak trudno mi o tym mówić...

- Wcale nie - powiedział ciepło Poirot. - To całkiem proste. Każdy wcześniej czy później mówi mi wszystko. Jestem tylko obcokrajowcem, więc to nie ma znaczenia. To proste, ponieważ jestem obcokrajowcem.

- Rzeczywiście łatwo jest zwierzać się panu - przytaknęła pani Oliver. - Zapytała mnie o rodziców dziewczyny. Spytała, czy to matka zabiła jej ojca, czy ojciec zabił jej matkę.

- Słucham? - nie zrozumiał Poirot.

- Wiem, że to brzmi kretyńsko. To zresztą jest kretyństwo.

- Czy matka pani chrzestnej córki zabiła jej ojca, czy ojciec zabił jej matkę?

- Dokładnie - powiedziała pani Oliver.

- Ale czy to się stało? Czy jej ojciec zabił jej matkę albo matka zabiła ojca?

- Oboje znaleziono zastrzelonych - wyjaśniła pani Oliver. - Na szczycie urwiska. Nie pamiętam, czy chodziło o Kornwalię, czy o Korsykę. Gdzieś tam.

- W takim razie to, co powiedziała, było prawdą?

- Och tak, ta część była prawdziwa. To stało się wiele lat temu. Ale dlaczego przyszła z tym do mnie?

- Wszystko dlatego, że pisze pani kryminały - stwierdził Poirot. - Na pewno powiedziała, że wie pani wszystko o zbrodni. Chodziło więc o autentyczne zdarzenie?

- Tak. To nie było jak “co zrobiłby A” albo jaka byłaby właściwa procedura, gdyby twoja matka zabiła twojego ojca lub twój ojciec zabił twoją matkę”. Nie, to się wydarzyło naprawdę. Chyba będzie lepiej, jak wszystko panu opowiem. Nie pamiętam dokładnie, ale sprawa była głośna w swoim czasie. To znaczy, co najmniej dwanaście lat temu. Jak mówiłam, pamiętam nazwiska tych ludzi, ponieważ to byli moi znajomi. Chodziłam do jednej szkoły z żoną i znałam ją dość dobrze. Przyjaźniłyśmy się. Morderstwo było głośną sprawą, pisały o nim gazety. Sir Alistair Ravenscroft i lady Ravenscroft. Bardzo szczęśliwe małżeństwo. On był pułkownikiem czy generałem. Zjeździli cały świat. A potem kupili gdzieś dom. Chyba za granicą, ale nie pamiętam dokładnie gdzie. I nagle w gazetach pojawiły się artykuły o morderstwie. Czy zabił ich ktoś obcy, czy zamordowano ich, czy zabili się nawzajem. W domu od wieków leżał chyba rewolwer... Najlepiej, jak powiem panu wszystko, co pamiętam.

Pani Oliver skupiła się i zdołała przedstawić Poirotowi mniej więcej ścisłe resume tego, co usłyszała. Od czasu do czasu Poirot zadawał jakieś pytanie.

- Ale dlaczego? - zastanowił się na koniec. - Dlaczego ta kobieta chciała to wiedzieć?

- To właśnie muszę odkryć - powiedziała pani Oliver. - Mogłabym skontaktować się z Celią. Nadal mieszka w Londynie. A może w Oksfordzie albo w Cambridge? Zdaje się, że skończyła studia i wykłada gdzieś albo uczy... W każdym razie czymś takim się zajmuje. Jest bardzo nowoczesna. Spotyka się z długowłosymi ludźmi w dziwacznych strojach. Raczej nie bierze narkotyków. Miewa się dobrze. Od czasu do czasu dostaję od niej jakąś wiadomość. Przysyła mi kartkę na Boże Narodzenie. Nikt nie myśli na okrągło o swoich chrześniakach, a ona ma już dwadzieścia pięć czy sześć lat.

- Nie wyszła za mąż?

- Nie. Najwyraźniej zamierza to zrobić. Chce poślubić syna pani... Jakże nazywa się ta kobieta? Ach, tak, pani Brittie... nie. Pani Burton-Cox.

- A pani Burton-Cox nie chce, by jej syn ją poślubił, ponieważ ojciec dziewczyny zabił jej matkę albo matka zabiła ojca?

- Tak przypuszczam - przytaknęła pani Oliver.

- Jakie ma znaczenie, kto to zrobił? Jeśli jedno z rodziców zabiło drugie, czy naprawdę dla matki przyszłego męża powinno liczyć się, kto zabił kogo?

- Nad tym właśnie można by się zastanowić - stwierdził Poirot. - To... wie pani, to nawet całkiem interesujące. Co nie znaczy, iżby sprawa sir Alistaira Ravenscrofta i lady Ravenscroft była ciekawa. Chyba niejasno przypominam sobie podobny przypadek, choć raczej chodziło o inną sprawę. Natomiast zachowanie pani Burton-Cox jest dziwne. Może to osoba troszkę przewrażliwiona? Czy bardzo przywiązana jest do syna?

- Prawdopodobnie - odrzekła pani Oliver. - Prawdopodobnie w ogóle nie chce, by poślubił dziewczynę.

- Ponieważ mogła odziedziczyć skłonności po rodzicach i zabije człowieka, którego poślubi. Czy tak?

- Skąd mam wiedzieć? - spytała pani Oliver. - Ona najwyraźniej uważa, że znam odpowiedź. Nawet nic podała mi dość informacji. Ale dlaczego, jak pan myśli? Co się za tym kryje? O co tu chodzi?

- Odkrycie przyczyn byłoby niemal interesujące - powiedział Poirot.

- Dlatego przyszłam do pana - powiedziała pani Oliver. - Pan lubi odkrywać tajemnice. Powody, których początkowo nie widać. To znaczy nikt ich nie widzi.

- Czy pani Burton-Cox może mieć jakieś preferencje? - spytał Poirot.

- To znaczy czy wolałaby, żeby na przykład to mąż zabił żonę? Raczej nie.

- Cóż - powiedział Poirot - rozumiem, w czym leży pani problem. Jest bardzo intrygujący. Wraca pani do domu po przyjęciu. Poproszono panią o zrobienie czegoś bardzo trudnego, niemal niemożliwego, a pani zastanawia się, jak należałoby postąpić.

- A pańskim zdaniem jak? - spytała pani Oliver.

- Nie jest mi łatwo odpowiedzieć - zaczął Poirot. - Nie jestem kobietą. Nieznana osoba, którą spotkała pani ma przyjęciu, przedstawiła pani problem, poprosiła o rozwiązanie go, nie podając żadnego usprawiedliwienia.

- Dokładnie. I co robi Ariadna? Innymi słowy, co robi A, gdyby przeczytał pan o sprawie w gazecie?

- Przypuszczam - odrzekł Poirot - że A mógłby zrobić trzy rzeczy. Mógłby napisać kartkę do pani Burton-Cox. Coś w sensie: “Jest mi niezmiernie przykro, ale w tej sprawie nie mogę służyć pani pomocą”. Plan B: kontaktuje się pani z chrzestną córką i przekazuje jej, o co prosiła panią matka chłopca czy młodego mężczyzny, którego dziewczyna zamierza poślubić. Sprawdzi pani, czy naprawdę planuje wyjść za niego. Jeśli tak, to czy młody człowiek wspomniał jej, co trapi jego matkę. Inne interesujące kwestie, to co dziewczyna myśli o matce swojego chłopca. Po trzecie, i to właśnie doradzam, mogłaby pani...

- Wiem - wtrąciła pani Oliver. - Trzy słowa.

- Nic nie robić - dokończył Poirot.

- Właśnie - powiedziała pani Oliver. - Wiem, że to proste i właściwe rozwiązanie. Nie robić nic. Trzeba by mieć tupet, żeby powiedzieć dziewczynie, która jest moją chrzestną córką, o czym rozpowiada jej przyszła teściowa i o co pyta na prawo i lewo. Ale...

- Wiem - przerwał Poirot. - Ciekawość.

- Chcę dowiedzieć się, dlaczego ta odpychająca kobieta przyszła do mnie i powiedziała mi to, co powiedziała. Kiedy się tego dowiem, będę mogła odetchnąć i zapomnieć o sprawie. Ale dopóki się nie dowiem...

- Tak - uzupełnił Poirot. - Nie będzie pani mogła zasnąć. Obudzi się pani w środku nocy i, o ile panią znam, zacznie snuć najbardziej nieoczekiwane i nieprawdopodobne teorie i zmieniać je w arcyciekawą powieść detektywistyczną. Kryminał. Dreszczowiec. Co tylko możliwe.

- Chyba mogłabym, gdybym myślała o tym w ten sposób - powiedziała pani Oliver, a jej oczy lekko rozbłysły.

- Proszę o tym zapomnieć - doradził Poirot. - Wątek byłby niezwykle trudny. Wygląda na to, że całość nie ma żadnej uzasadnionej przyczyny.

- Ale ja chciałabym upewnić się, że takiej przyczyny nie ma.

- Ciekawość. To bardzo intrygujące uczucie. - Poirot westchnął. - Pomyśleć tylko, ile zawdzięcza mu historia. Ciekawość. Nie wiem, kto ją wymyślił. Zwykle łączy się ją z piekłem. Ciekawość - pierwszy stopień do piekła. Sam uważam, że ciekawość wymyślili Grecy. Chcieli wiedzieć. O ile wiem, przed nimi nikt nie pragnął wiedzieć zbyt wiele. Chciano jedynie znać prawa obowiązujące w danym kraju i wiedzieć, jak uniknąć ścięcia czy wbicia na pal, czy czegokolwiek niezbyt przyjemnego, co mogło się przydarzyć poddanemu. Albo przestrzegano praw, albo nie. Ale nikt nie chciał wiedzieć, dlaczego. Od tamtych czasów wielu postawiło to pytanie i wiele stało się z tej przyczyny. Łodzie, pociągi, aeroplany, bomba atomowa, penicylina i leki na najprzeróżniejsze choroby. Mały chłopiec obserwuje parę unoszącą pokrywkę nad czajnikiem mamy. A potem są już pociągi i, w konsekwencji, strajki kolejarzy. I tak dalej.

- Proszę mi powiedzieć - zaczęła pani Oliver - czy uważa mnie pan za okropnie wścibską babę?

- Nie, nie uważam - odrzekł Poirot. - W sumie nie uważam pani za osobę ciekawską. Ale doskonale wiem, że na przyjęciu dla literatów wpadła pani w panikę, broniąc się gorączkowo przed uprzejmościami i peanami na pani cześć. W efekcie znalazła się pani w kłopotliwym położeniu i zapałała niechęcią do osoby, która za to odpowiada.

- Tak, to bardzo męcząca i niemiła kobieta.

- To morderstwo z przeszłości. Małżonkowie, którzy dobrze ze sobą żyli i nigdy się nie sprzeczali. Według pani, nikt nie znał przyczyny?

- Zastrzelono ich. Tak, zastrzelono. Możliwe, że razem popełnili samobójstwo. Tak chyba uważała na początku policja. Oczywiście, trudno coś odkryć po tylu latach.

- O tak - powiedział Poirot. - Myślę, że ja mógłbym coś odkryć.

- Poprzez pańskich ekscytujących znajomych?

- Raczej nie nazwałbym ich ekscytującymi znajomymi. Na pewno wiele wiedzą, mają dostęp do kartotek, mogą sprawdzić ówczesne zeznania i umożliwić mi dostęp do pewnych źródeł.

- Odkryje pan wszystko - powiedziała pani Oliver z nadzieją - i potem mi opowie.

- Tak - przyznał Poirot. - Myślę, że przynajmniej mógłbym przedstawić pani wszystkie fakty. Choć zabierze to trochę czasu.

- Jeśli pan się tym zajmie, a właśnie o to mi chodziło, to i ja powinnam coś zrobić. Muszę zobaczyć się z dziewczyną. Muszę sprawdzić, czy ona wie cokolwiek i czy chce, żebym dała porządną odprawę jej przyszłej teściowej. Może jest też jakikolwiek inny sposób, w jaki mogłabym jej pomóc. I chcę też zobaczyć chłopca, którego ma poślubić.

- Bardzo dobrze - ocenił Poirot. - Doskonale.

- I przypuszczam, że są ludzie... - urwała i zmarszczyła brwi.

- Nie sądzę, by miała pani wiele pożytku z ludzi - powiedział Poirot. - To sprawa z przeszłości.

W swoim czasie być może cause celebre. Ale czym w sumie jest cause celebre, jeśli się zastanowić? Chyba że dochodzi do zdumiewającego denonement, co tu nie miało zastosowania. Nikt już nie pamięta.

- Nie - przyznała pani Oliver. - To prawda. Dużo pisano w gazetach i dyskutowano, ale z czasem sprawa po prostu straciła znaczenie. To normalne dzisiaj. Jak z tą dziewczyną parę dni temu. Wie pan, wyszła z domu i nigdzie nie można jej było znaleźć. To stało się pięć czy sześć lat wcześniej, a potem mały chłopiec, który bawił się w kupie piachu czy żwiru, natknął się na jej ciało. W pięć albo sześć lat później.

- To prawda - powiedział Poirot. - I prawdą jest, że po sekcji zwłok i określeniu, ile czasu minęło od śmierci i co stało się w dniu, kiedy ofiara zginęła, jeśli cofniemy się w przeszłość i sprawdzimy poszczególne wydarzenia zapisane w kartotekach, w końcu można odkryć mordercę. W przypadku Ravenscroftów będzie to jednak trudniejsze, ponieważ możliwe są dwie odpowiedzi: albo że mąż nie przepadał za żoną i chciał się jej pozbyć, albo że żona nie cierpiała męża lub miała kochanka. Mogła to być albo zbrodnia w afekcie, albo coś zupełnie odmiennego. A może po prostu nie ma nic do odkrycia. Skoro policja nie poradziła sobie wówczas, to najwyraźniej trudno było znaleźć motyw zbrodni. W efekcie sprawa pozostała jednodniową sensacją.

- Chyba mogę odwiedzić córkę. Może o to chodziło tej antypatycznej kobiecie, może tego właśnie chciała ode mnie. Sądziła, że córka wie. Cóż, może i wie. Wie pan, jak to dzieci. One wiedzą wręcz niezwykłe rzeczy.

- Wie pani może, ile lat miała wówczas pani chrzestna córka?

- Musiałabym się zastanowić. Nie powiem panu tak od razu. Mogła mieć dziewięć lub dziesięć lat, ale mogła też być starsza, nie jestem pewna. Chyba wyjechała wtedy do szkoły. Chociaż może sama to sobie wymyśliłam.

- Lecz uważa pani, że pani Burton-Cox życzy sobie, by zdobyła pani informacje od córki? Być może pani chrzestna córka coś wie, być może powiedziała coś Desmondowi, a on napomknął matce. Sądzę, że pani Burton-Cox sama próbowała wypytać dziewczynę i została odprawiona. Pomyślała więc, że słynna pani Oliver, chrzestna matka dziewczyny, posiadająca przy tym pełną wiedzę kryminologiczną, mogłaby uzyskać informacje. Choć nada! nie rozumiem, jakie to mogłoby mieć dla niej znaczenie. - Poirot zastanowił się. - I nie wydaje mi się, żeby osoby zwane przez panią “ludźmi” mogły pomóc po tak długim czasie - dodał.

- Kto by pamiętał?

- W tym przypadku uważam, że mogą - powiedziała pani Oliver.

- Zadziwia mnie pani. - Poirot popatrzył na nią zaskoczony. - A więc ludzie pamiętają?

- Właściwie - zaczęła pani Oliver - myślałam o słoniach.

- Słoniach?

Jak często przedtem, Poirot pomyślał, że pani Oliver jest po prostu nieobliczalna. Skąd raptem słonie?

- Myślałam o słoniach na wczorajszym obiedzie - powiedziała pani Oliver.

- Dlaczego myślała pani o słoniach? - spytał zaciekawiony Poirot.

- Dokładnie to myślałam o zębach. Wie pan, kiedy próbuje się coś zjeść, a ma się sztuczną szczękę... nie jest to zbyt łatwe. Trzeba wiedzieć, co wolno i czego nie wolno jeść.

- Ach! - Poirot westchnął głęboko. - Tak, tak, dentyści mogą wiele pomóc, ale nie są w stanie zrobić wszystkiego.

- Właśnie. A potem pomyślałam, że nasze zęby to zwykła kość, nie są więc zbyt mocne. I jak miło byłoby być psem, który ma prawdziwe kły, a potem pomyślałam o morsach i... i tak dalej. I o słoniach. Bo kiedy myśli się o kłach, to zaraz przychodzą na myśl słonie, prawda? Wspaniale, wielkie kły z kości słoniowej.

- To prawda - odrzekł Poirot, nadal nie rozumiejąc, o czym pani Oliver właściwie mówi.

- Więc pomyślałam sobie, że musimy dotrzeć do ludzi, którzy są jak słonie. Ponieważ słonie, jak to się mówi, mają dobrą pamięć.

- Tak, słyszałem ten zwrot - przyznał Poirot.

- Słonie mają dobrą pamięć - powtórzyła pani Oliver. - Zna pan pewną bajkę, na której wychowują się dzieci? O tym, jak pewien hinduski krawiec wbił igłę czy coś takiego w kieł słonia. Nie, nie w kieł, w trąbę, oczywiście, wbił ją słoniowi w trąbę. A kiedy słoń spotkał krawca następnym razem, miał trąbę pełną wody i wylał całą na krawca, choć nie widział go od kilku lat. Nie zapomniał. Pamiętał. O to właśnie chodzi. Słonie nie zapominają. Muszę więc znaleźć parę słoni.

- Nie jestem pewien, czy do końca zrozumiałem, o co pani chodzi - powiedział Herkules Poirot. - Kogo pani zalicza do słoni? Brzmi to tak, jakby miała pani zamiar udać się po informacje do zoo.

- To nie całkiem tak - zaczęła pani Oliver. - Nie chodzi mi o słonie jako słonie, ale o to, w czym ludzie słonie przypominają. Niektórzy ludzie naprawdę mają dobrą pamięć. Pamiętają różne dziwaczne rzeczy, ja na przykład pamiętam sporo spraw bardzo dobrze. Wydarzenia... Pamiętam przyjęcie urodzinowe na moje piąte urodziny i ciasto z goździkami, wspaniałe ciasto z goździkami. Na środku był ptaszek z cukru. I pamiętam dzień, kiedy uciekł mój kanarek, a ja płakałam. I pamiętam inny, kiedy weszłam na pole, a tam stal byk, i ktoś powiedział, że mnie ubodzie, a ja byłam przerażona i chciałam uciec. Całkiem dobrze to pamiętam. To był wtorek. Nie wiem, dlaczego zapamiętałam, że to był wtorek, ale był. I pamiętam cudowny piknik z jeżynami. Pamiętam, że okropnie się pokłułam, ale zebrałam więcej jeżyn niż inni. To było wspaniałe! Wtedy miałam chyba dziewięć lat. Chodziłam na setki ślubów, ale patrząc w przeszłość pamiętam dokładnie tylko dwa. Na jednym byłam druhną. Odbywał się w New Forest, to pamiętam, ale nie przypominam sobie gości. To był chyba ślub jakiejś mojej kuzynki. Nie znałam jej za dobrze, ale chciała mieć mnóstwo druhen, a ja, no cóż, byłam pod ręką, jak sądzę. I pamiętam drugi ślub. To był mój znajomy z marynarki. Prawie utonął w łodzi podwodnej, ale uratowano go. A potem była sprawa z dziewczyną, z którą się zaręczył. Jej rodzina nie chciała, żeby za niego wyszła, ale w końcu pobrali się, a ja byłam jedną z druhen. Chodzi mi o to, że zawsze zapamiętuje się pewne rzeczy.

- Rozumiem - powiedział Poirot. - Interesujące. Więc wyruszy pani a la recherche des elephants?

- Właśnie. Muszę ustalić dokładną datę.

- W tym akurat chyba będę mógł pani pomóc - powiedział Poirot.

- A potem przypomnę sobie ludzi, których znałam wtedy, ludzi, których być może znałam i którzy mieli tych samych znajomych co ja. Ci znajomi mogli znać generała i jego żonę. Mogli spotkać za granicą kogoś, kogo ja też znam, ale nie widziałam od lat. Mogę odwiedzić ludzi, których od dawna nie spotkałam. Bo, wie pan, zawsze miło jest zobaczyć kogoś z przeszłości, nawet jeśli nie pamięta się go za dobrze. A potem rozmawia się oczywiście o wydarzeniach sprzed lat.

- Bardzo interesujące - ocenił Poirot. - Myślę, że jest pani bardzo dobrze przygotowana do zadania, które sobie pani wyznaczyła. Ludzie, którzy znali Ravenscroftów dobrze lub niezbyt dobrze. Ludzie, którzy mieszkali w tej samej części świata, w której wydarzyła się cała historia, albo którzy tam właśnie przebywali. To trudniejsze, ale można chyba do nich dotrzeć. A potem można uciec się do różnych sposobów. Zacząć pogawędkę o tym, co się stało, jak sądzą, co się stało, co ktoś inny powiedział, że mogło się stać. O każdej aferze miłosnej męża czy żony, o pieniądzach, które ktoś odziedziczył. Myślę, że może pani wygrzebać wiele starych spraw.

- O mój Boże - westchnęła pani Oliver. - Chyba naprawdę wścibska baba ze mnie.

- Otrzymała pani zadanie - powiedział Poirot - nie od kogoś, kogo pani lubi, nie od kogoś, komu chciałaby pani wyświadczyć przysługę, ale od osoby, której pani nie cierpi. To nie ma znaczenia. Nadal jest to wyprawa, wyprawa w poszukiwaniu wiedzy. Kroczy pani własną drogą. To ścieżka słoni. Może słonie nie zapomniały. Bon voyage- zakończył Herkules Poirot.

- Słucham? - powiedziała pani Oliver.

- Wysyłam panią na wyprawę odkrywczą - wyjaśnił Poirot. - A la recherche des elephants.

- Chyba oszalałam - wyznała ze smutkiem pani Oliver. Ponownie przeciągnęła dłońmi po włosach, tak że wyglądała teraz jak obrazek ze starych książek o przygodach Struwelpetera. - Zamierzałam właśnie zacząć powieść o złotym charcie. Nie szło mi za dobrze. Nie mogłam rozpocząć, jeśli wie pan, o co mi chodzi.

- Niech pani zapomni o złotym charcie. Proszę skupić się wyłącznie na słoniach.

 

 

 

 

KSIĘGA PIERWSZA

SŁONIE

 

ROZDZIAŁ TRZECI

Ciotki Alicji przewodnik do wiedzy

 

- Znajdzie pani mój notes z adresami, panno Livingstone?

- Leży na pani biurku, pani Oliver. W lewym rogu.

- Nie chodzi mi o ten - odrzekła pani Oliver. - Tego używam teraz. Chodzi mi o poprzedni. Z zeszłego roku albo sprzed dwóch lat.

- Może został wyrzucony? - brzmiała sugestia panny Livingstone.

- Nie, nie wyrzucam notesów z adresami, ponieważ często okazują się potrzebne. To znaczy adresy, których nie przepisało się do nowego notesu. Chyba leży w szufladzie jednej z komód.

Panna Livingstone była nowym nabytkiem w miejsce panny Sedgwick. Ariadnie brakowało panny Sedgwick. Panna Sedgwick wiedziała tak wiele. Wiedziała na przykład, gdzie pani Oliver kładła swoje rzeczy, znała miejsca, w których je trzymała. Pamiętała nazwiska ludzi, do których pani Oliver napisała uprzejme listy i nazwiska tych, którym pani Oliver, doprowadzona do kresu wytrzymałości, wysłała listy raczej nieuprzejme. Panna Sedgwick jest, a raczej była, po prostu nieoceniona.

Była jak... jakżesz brzmiał tytuł tej książki? - pomyślała pani Oliver, cofając się pamięcią. - Już mam. Taka duża, brązowa książka. Mieli ją wszyscy za czasów królowej Wiktorii. Zapytaj o cokolwiek. I naprawdę można było to zrobić! Jak usunąć plamy z rdzy na bieliźnie, jak uratować zwarzony majonez, jak zacząć nieoficjalny list do biskupa. Mnóstwo spraw. W Zapytaj o cokolwiek było wszystko.

Wspaniałe oparcie dla wspaniałej ciotki Alicji.

Panna Sedgwick była równie dobra jak książka ciotki Alicji. Natomiast panna Livingstone należała do innego gatunku. Stała zawsze, z tą swoją długą twarzą o ziemistej cerze, i wyglądała zdecydowanie kompetentnie. Każdy rys jej twarzy mówił: “Jestem kompetentna”. Ale nie była, pomyślała pani Oliver. Znała jedynie miejsca, gdzie jej poprzedni pracodawcy-pisarze trzymali swoje rzeczy i najwyraźniej uważała, że w takich samych powinna trzymać swoje pani Oliver.

- Potrzebuję - powiedziała pani Oliver ze stanowczością i determinacją rozpieszczonego dziecka - notesu z 1970 roku. A także z roku 1969. Proszę znaleźć je jak najszybciej, dobrze?

- Oczywiście, oczywiście - odpowiedziała panna Livingstone.

Rozejrzała się wokół z pustym wyrazem twarzy osoby szukającej rzeczy, o której nigdy wcześniej nie słyszała, odnaleźć ją zaś może dzięki własnej kompetencji i nieoczekiwanemu uśmiechowi losu.

Jeśli nie odzyskam Sedgwick, chyba oszaleję, pomyślała pani Oliver. Nie poradzę sobie bez Sedgwick.

Panna Livingstone zaczęła wyciągać szuflady mebli stojących w tak zwanym gabinecie i pokoju pisarskim pani Oliver.

- Tu mam ostatni rok - powiedziała uszczęśliwiona panna Livingstone. - Będzie dużo bardziej aktualny, prawda? Rok 1971?

- Nie chcę 1971 - powiedziała pani Oliver.

Do głowy przyszły jej dość niejasne myśli i wspomnienia.

Panna Livingstone spojrzała wokół, najwyraźniej zatroskana.

- Tamten stół - powiedziała pani Oliver, wskazując go palcem.

- Raczej nie chowa się notesów do puszek po herbacie - stwierdziła panna Livingstone, objawiając swojej pracodawczyni życiowe prawdy.

- Owszem, chowa - powiedziała pani Oliver. - Chyba sobie przypominam.

Odsuwając na bok pannę Livingstone, podeszła do stolika z puszkami, uniosła blat i spojrzała na stos rzeczy w środku.

- No i proszę - rzuciła, zdejmując wieczko okrągłego pojemnika z papier-mache, który pierwotnie zawierał herbatę Lapsang Souchong. Wyjęła zwinięty, niewielki brązowy notes.

- Oto i on - powiedziała.

- Jest z 1968 roku, pani Oliver. Sprzed czterech lat.

- O to właśnie chodzi - powiedziała pani Oliver, ściskając notes i wracając do biurka. - To wszystko na razie, panno Livingstone, ale może pani poszukać gdzieś mojego urodzinowego albumu.

- Nie wiedziałam...

- Nie korzystam z niego obecnie - powiedziała pani Oliver - ale dawniej tak. Jest dość duży. Zaczęłam go pisać jako dziecko. Przez całe lata. Chyba leży na górze na strychu. Wie pani, w pokoju, którego używamy, kiedy na wakacje przyjeżdżają sami chłopcy albo ludzie, którym nie przeszkadza, że muszą tam zamieszkać. Będzie w sekretarzyku obok łóżka.

- Ach tak. Mam pójść i sprawdzić?

- O tym mówiłam - odrzekła pani Oliver.

Rozchmurzyła się trochę, kiedy panna Livingstone wyszła z pokoju. Pani Oliver dokładnie zamknęła za nią drzwi, powróciła do biurka i zaczęła sprawdzać adresy na pachnących herbatą stronach pokrytych wyblakłym atramentem.

- Ravenscroft. Celia Ravenscroft. Tak. Fishacre Mews numer 14, S.W.3. To adres w Chelsea. Wtedy tam mieszkała. Potem się przeprowadziła. Coś jak Strand-on-the-Green koło Kew Bridge.

Przerzuciła parę stron.

- Tak, ten wygląda na późniejszy. Mardyke Grove. To chyba przy Fulham Road. Gdzieś tam. Czy będzie numer telefonu? Jest okropnie wytarty, ale chyba... tak, zgadza się. Flaxman... Mimo to spróbuję.

Podeszła do aparatu telefonicznego. Drzwi otworzyły się i do pokoju zajrzała panna Livingstone.

- Czy sądzi pani, że może...

- Znalazłam adres, którego szukałam - powiedziała pani Oliver. - Proszę szukać dalej albumu. To ważne.

- Czy mogła pani zostawić go w Sealy House?

- Nie, nie mogłam - odrzekła pani Oliver. - Proszę szukać dalej.

- I niech się pani nie spieszy - wymruczała do siebie, kiedy zamknęły się drzwi.

Wykręciła numer telefonu. Czekając otworzyła drzwi i zawołała na górę:

- Może pani spróbować w tej hiszpańskiej skrzyni, wie pani, tej z mosiężnymi okuciami. Nie pamiętam, gdzie stoi. Chyba pod stołem w holu.

Pierwszy telefon okazał się porażką. Ariadna Oliver połączyła się z jakąś panią Smith Potter, która była zła i niechętna, i nie miała pojęcia, jaki mógł być obecny numer telefonu kogokolwiek, kto zajmował poprzednie jej mieszkanie.

Pani Oliver powróciła do studiowania notesu. Znalazła dwa następne adresy, wypisane pospiesznie nad innymi. Nie wyglądały zbyt obiecująco. Jednakże przy trzecim, spod przekreśleń, inicjałów i nazw ulic wyłaniało się nie całkiem czytelne nazwisko Ravenscroft. Głos w słuchawce przyznał się do znajomości z Celią.

- Och, tak, rzeczywiście. Ale nie mieszka tu od lat. Ostatni raz miałam od niej jakąś wiadomość chyba z Newcastle.

- Mój Boże - powiedziała pani Oliver. - Obawiam się, że nie mam tego adresu.

- Niestety, ja też go nie mam - odrzekła uprzejma dziewczyna. - Wydaje mi się, że miała pracować jako sekretarka u chirurga weterynarii.

Ta informacja nie mogła wiele pomóc. Pani Oliver próbowała dalej. Ponieważ adresy w dwóch ostatnich notesach były bezużyteczne, głębiej zanurzyła się w przeszłość. Kiedy odnalazła najstarszy, z 1967 roku, trafiła w dziesiątkę.

- Och, szuka pani Celii - powiedział głos. - Celii Ravenscroft, prawda? Czy Finchwell?

Pani Oliver w ostatniej chwili powstrzymała się od uwagi: “Nie Finchwell i nie Foxtrot-Fitzpatrick”.

- Bardzo kompetentna osoba - stwierdził glos. - Pracowała dla mnie przez ponad półtora roku. Bardzo kompetentna. Byłabym zadowolona, gdyby została dłużej. Chyba przeniosła się gdzieś na Harley Street, powinnam mieć jej adres. Niech sprawdzę. - W słuchawce zaległa długa cisza, kiedy pani X (nazwisko nieznane) sprawdzała. - Mam tu jakiś adres. Najwyraźniej gdzieś w Islington. Myśli pani, że to możliwe?

Pani Oliver odrzekła, że każdy adres byłby możliwy, zapisała go i podziękowała gorąco pani X.

- Tak trudno znaleźć czasem adresy, prawda? Zwykle znajomi wysyłają kartki. Pocztówki i tak dalej. Ja sama zawsze je gubię.

Pani Oliver odrzekła, że ona również cierpi na tę przypadłość. Wykręciła numer w Islington. Odezwał się niski głos, należący niewątpliwie do obcokrajowca.

- Pani chce, tak, co mówi? Tak, mieszka kto?

- Panna Celia Ravenscroft?

- A, tak, to prawda. Mieszka. Pokój - drugie piętro. Wyszła.

- Czy będzie później wieczorem?

- Och, będzie w domu wkrótce, myślę, bo wraca przebrać się na przyjęcie i wychodzi.

Pani Oliver podziękowała za informację i odwiesiła słuchawkę.

- Doprawdy - powiedziała do siebie, dość zła. - Te dziewczęta!

Próbowała przypomnieć sobie, ile czasu minęło, odkąd ostatni raz widziała swoją chrzestną córkę Celię. Kiedy spotkały się po raz ostatni? Właśnie. Celia mieszka teraz w Londynie. Jeśli jest tu jej chłopiec, wszystko do siebie pasuje. Mój ty Boże. westchnęła pani Oliver, to przyprawia mnie o ból głowy.

- Tak, panno Livingstone? - powiedziała na głos, odwracając się.

Panna Livingstone, raczej nie podobna do siebie, przystrojona licznymi pajęczynami i przysypana warstwą kurzu, stała w drzwiach dość zdenerwowana, trzymając w rękach stos zakurzonych tomów.

- Nie wiem. czy cokolwiek z tego przyda się pani, pani Oliver. Są chyba sprzed bardzo wielu lat. - Cala jej postać wyrażała dezaprobatę.

- To oczywiste - odpowiedziała pani Oliver.

- Czy chce pani, żebym szukała czegoś szczególnego?

- Raczej nie - odrzekła pani Oliver. - Jeśli położy je pani w kącie na kanapie, przejrzę je wieczorem.

Panna Livingstone, z każdą chwilą coraz bardziej pełna dezaprobaty, powiedziała:

- Dobrze, pani Oliver. Myślę, że najpierw trochę je przetrę.

- To bardzo miło z pani strony - odrzekła pani Oliver i w ostatniej chwili powstrzymała się przed dokończeniem: “I na litość boską, proszę przetrzeć i siebie. W lewym uchu ma pani garść pajęczyn”.

Zerknęła na zegarek i ponownie wykręciła numer w Islington. Głos, który odezwał się tym razem, był całkowicie anglosaski i miał w sobie pewną ostrość, która spodobała się pani Oliver.

- Panna Ravenscroft? Celia Ravenscroft?

- Tak, mówi Celia Ravenscroft.

- Raczej nie będziesz pamiętała mnie zbyt dobrze. Mówi Ariadna Oliver. Nie widziałyśmy się od dawna, ale jestem twoją chrzestną matką.

- A tak, oczywiście. Wiem. Istotnie nie widziałyśmy się od dawna.

- Zastanawiam się, czy nie mogłabym cię odwiedzić albo czy ty nie mogłabyś mnie odwiedzić, jeśli wolisz. Czy mogłabyś wpaść do mnie na herbatę lub...

- To będzie raczej trudne w tej chwili, ponieważ pracuję. Mogłabym zajrzeć wieczorem, jeśli chcesz. Między pół do ósmej a ósmą. Później mam spotkanie, ale...

- Będzie mi bardzo, bardzo miło, jeśli wpadniesz - powiedziała pani Oliver.

- Oczywiście, że wpadnę.

- Podam ci adres. - Co pani Oliver uczyniła od razu.

- Dobrze. Będę. Tak, wiem, gdzie to jest, nawet całkiem dobrze.

Pani Oliver napisała krótką notatkę w notesie z telefonami i spojrzała z irytacją na pannę Livingstone, która weszła właśnie do pokoju, uginając się pod ciężarem wielkiego albumu.

- Zastanawiam się, pani Oliver, czy to może być to?

- Nie, nie może - odrzekła pani Oliver. - W tym są przepisy kulinarne.

- O Boże - westchnęła panna Livingstone. - Rzeczywiście.

- Ale mogę je przejrzeć - powiedziała pani Oliver, zdecydowanie zabierając album. - Proszę jeszcze raz poszukać. Myślałam o kredensie z bielizną. Obok łazienki. Musi pani zajrzeć na górną półkę nad ręcznikami kąpielowymi. Czasem wtykam tam papiery i książki. Niech pani chwilkę zaczeka. Pójdę i sprawdzę sama.

Dziesięć minut później pani Oliver przeglądała wyblakły sztambuch. Panna Livingstone. osiągnąwszy najwyższy stopień męczeństwa, stała przy drzwiach. Nie będąc w stanie znieść widoku takiego cierpienia, pani Oliver odezwała się:

- W porządku. Może pani zajrzeć jeszcze do biurka w jadalni. Tego starego biurka. Tego, które jest trochę obtłuczone. Proszę sprawdzić, czy nie ma tam innych notesów. Starych. Wszystko sprzed jakichś dziesięciu lat będzie warte uwagi. Wcześniejsze notesy też. Dziś chyba nie będę już pani więcej potrzebowała.

Panna Livingstone odeszła.

- Ciekawe - powiedziała pani Oliver do siebie, siadając z głębokim westchnieniem ulgi. Zaczęła przeglądać stronice albumu. - Kto jest bardziej zadowolony? Ona, że mogła odejść czy ja. że mogłam się jej pozbyć? Po wizycie Celii czeka mnie bardzo pracowity wieczór.

Ze stosu na stoliczku przy biurku wzięła nowy zeszyt i zaczęła sprawdzać daty, adresy i nazwiska. Poszukała w książce telefonicznej, a na koniec zadzwoniła do Herkulesa Poirota.

- Czy to pan, monsieur Poirot?

- Tak, droga pani, ja we własnej osobie.

- Czy zrobił pan coś? - spytała pani Oliver.

- Przepraszam, czy co zrobiłem?

- Cokolwiek - powiedziała pani Oliver - z tego, o co prosiłam pana wczoraj.

- Tak, oczywiście. Uruchomiłem bieg spraw. Przygotowałem się do przeprowadzenia pewnych badań.

- Ale jeszcze ich pan nie przeprowadził - powiedziała pani Oliver, która miała nikle pojęcie o tym, jak mężczyzna rozumie zrobienie czegoś.

- A pani, chere madame?

- Byłam bardzo zajęta - pochwaliła się pani Oliver.

- Aha! I co pani robiła, madame?

- Gromadziłam słonie - wyjaśniła pani Oliver - jeśli to cokolwiek dla pana znaczy.

- Chyba rozumiem, o czym pani mówi.

- Zaglądanie w przeszłość nie jest zbyt łatwe - stwierdziła pani Oliver. - To naprawdę zdumiewające, ile osób przypomina się, kiedy sprawdza się ich nazwiska. A te głupstwa wypisywane w sztambuchach! Nie rozumiem zupełnie dlaczego, kiedy miałam szesnaście, siedemnaście, a nawet trzydzieści lat, chciałam, żeby ludzie wpisywali mi się do albumu. Na każdy dzień roku jest cytat jakiegoś poety. Niektóre są idiotyczne.

- Posunęła się pani w śledztwie?

- Może nie posunęłam - odpowiedziała pani Oliver - ale nadal uważam, że jestem na dobrej drodze. Zadzwoniłam do mojej chrzestnej córki.

- Aha! I zamierza pani zobaczyć się z nią?

- Tak, przyjdzie do mnie. Dziś wieczór między siódmą a ósmą, o ile nie zrezygnuje. Nigdy nie wiadomo. Młodzi ludzie są bardzo nieodpowiedzialni.

- Czy wydawała się zadowolona, że pani dzwoni?

- Nie wiem - odrzekła pani Oliver. - Raczej nie bardzo. Ma bardzo ostry glos i... Teraz sobie przypominam. Ostatni raz, kiedy ją widziałam, jakieś sześć lat temu, uznałam, że jest dość przerażająca.

- Przerażająca? Pod jakim względem?

- Szybciej ona mogłaby onieśmielić mnie niż ja ją.

- To może okazać się korzystne.

- Naprawdę tak pan sądzi?

- Jeśli ktoś z góry uzna. że nie ma ochoty pani polubić, to jest całkowicie przekonany, że pani nie lubi, i większą przyjemność czerpie z uświadomienia pani tego, a przy tym przekazuje więcej informacji niż gdyby próbował być miły i uprzejmy.

- Podlizywać się, o to panu chodzi? Tak. coś w tym jest. Myśli pan, że w takim wypadku mówią rzeczy, które mogłyby sprawić mi przyjemność. A w odwrotnym są źli na mnie i mają nadzieję, że powiedzą coś, co mnie zdenerwuje. Ciekawe, czy taka jest Celia? Pamiętam ją najlepiej z czasów, kiedy miała pięć lat. Miała guwernantkę. Rzucała w nią butami.

- Guwernantka w dziecko czy dziecko w guwernantkę?

- Dziecko w guwernantkę, oczywiście!

Pani Oliver odłożyła słuchawkę i podeszła do kanapy, by zbadać ułożone w stos wspomnienia z przeszłości.Wyliczała pod nosem nazwiska.

- Marianna Josephine Pontarlier... oczywiście, tak, nie myślałam o niej od lat. Sądziłam, że już nie żyje. Anna Braceby... tak, tak, mieszkała po drugiej stronie kuli ziemskiej. Ciekawe, czy...

Czas mijał. Panią Oliver, pochłoniętą wspomnieniami, zaskoczył dźwięk dzwonka. Poszła otworzyć drzwi.

 

ROZDZIAŁ CZWARTY

Celia

 

Na macie przed drzwiami stała wysoka dziewczyna. Przez chwilę pani Oliver patrzyła na nią ze zdumieniem. Więc to jest Celia. Uosobienie witalności i siły. Pani Oliver odniosła rzadko spotykane wrażenie. Oto, pomyślała, osoba, która coś znaczy. Prawdopodobnie jest agresywna, potencjalnie trudna, czasami niemal niebezpieczna. Jedna z dziewcząt z “misją do spełnienia”. Nawykła do przemocy, walcząca o sprawę. Ale interesująca. Zdecydowanie interesująca.

- Wejdź, Celio - powiedziała. - Nie widziałam cię od tak dawna. Ostatnim razem, o ile pamiętam, na ślubie. Byłaś druhną. Miałaś morelowy szyfon i ogromny bukiet... nie pamiętam z czego, ale przypominało złoty deszcz.

- To pewnie był złoty deszcz - powiedziała Celia Havenscroft. - Wszyscy kichaliśmy. Katar sienny. Okropny ślub? Pamiętam. Marty Leghorn, prawda? Najbrzydsze suknie druhen, jakie widziałam w życiu. Na pewno najbrzydsze, jakie nosiłam!

- Tak. Nie pasowały do żadnej z was. Choć, jeśli mogę powiedzieć, wyglądałaś lepiej niż większość dziewcząt.

- Miło, że to mówisz - zauważyła Celia. - Nie czułam się najlepiej.

Pani Oliver wskazała jej krzesło i zajęła się karafkami.

- Napijesz się sherry, czy wolisz coś innego?

- Wystarczy sherry.

- Proszę. Musi wydawać ci się dziwne, że zadzwoniłam tak ni stąd, ni zowąd - powiedziała pani Oliver.

- Nawet nie. W każdym razie nie bardzo.

- Obawiam się, że nie jestem zbyt sumienną matką chrzestną.

- Dlaczego miałabyś być, skoro ja jestem dorosła?

- Tu masz rację - przyznała pani Oliver. - Uważa się na ogół. że obowiązki kończą się w pewnym wieku. Nie żebym kiedykolwiek w pełni wywiązała się z moich. Chyba nie przyjechałam na twoją konfirmację?

- Przypuszczam, że do obowiązków matki chrzestnej należy zapoznanie dziecka z katechizmem i podobnymi sprawami, prawda? Wyrzecz się diabła i wszelakich dzieł jego - powiedziała Celia. Na jej wargach pojawił się nikły, rozbawiony uśmieszek.

Jest bardzo miła, oceniła pani Oliver, ale mimo to pod pewnymi względami może być niebezpieczna.

- Lepiej wyjaśnię, dlaczego próbowałam się z tobą skontaktować - zaczęła pani Oliver. - Cała sprawa jest dość osobliwa. Nieczęsto bywam na przyjęciach dla literatów, ale przypadkiem poszłam na jedno przedwczoraj.

- Tak, wiem - powiedziała Celia. - Widziałam wzmiankę w gazecie, z twoim nazwiskiem: pani Ariadna Oliver, co mnie raczej zdziwiło. Wiem, że zwykle nie chadzasz na takie imprezy.

- Tak - przyznała pani Oliver. - I żałuję, że na tę poszłam.

- Nie bawiłaś się dobrze?

- W pewnym sensie tak, ponieważ nigdy przedtem nie byłam na podobnym spotkaniu. A za pierwszym razem zawsze możesz znaleźć coś, co cię rozbawi. Ale - dodała - również coś, co cię zdenerwuje.

- I coś cię zdenerwowało?

- Tak. Łączy się to w dość dziwaczny sposób z tobą. Pomyślałam... pomyślałam, że powinnam ci o tym powiedzieć, ponieważ nie podobało mi się to, co usłyszałam. Wcale mi się nie podobało.

- Brzmi intrygująco - powiedziała Celia i skosztowała sherry.

- Była tam pewna kobieta. Podeszła, by porozmawiać ze mną. Nie znałam jej i ona nie znała mnie.

- To chyba często ci się przytrafia?

- Bez przerwy - przyznała pani Oliver. - To jedno z... niebezpieczeństw czyhających na pisarza. Ludzie podchodzą do ciebie i mówią: “Tak bardzo kocham pani książki i tak się cieszę, że mogę panią spotkać”.

- Kiedyś byłam sekretarką pisarza. Znam te sprawy i wiem, jak są męczące.

- No cóż, takie spotkania też miały miejsce, ale na nie byłam przygotowana. A potem podeszła do mnie ta kobieta i powiedziała: “Przypuszczam, że ma pani córkę chrzestną nazwiskiem Celia Ravenscroft”.

- Tak, to dość dziwne - powiedziała Celia. - To, że podeszła i z miejsca powiedziała coś takiego. Wydaje mi się, że powinna stopniowo naprowadzić rozmowę na mój temat. Najpierw porozmawiać o twoich książkach i o tym, jak bardzo podobała się jej ostatnia. Dopiero potem naskoczyć na mnie. Co takiego miała przeciwko mnie?

- Nic, o ile wiem - odrzekła pani Oliver.

- Czy była moją przyjaciółką?

- Nie wiem.

Zapadła cisza. Celia wypiła kolejny łyk sherry i spojrzała badawczo na panią Oliver.

- Wiesz - zauważyła - zaczynasz mnie intrygować. Nie całkiem rozumiem, do czego zmierzasz.

- Cóż - westchnęła pani Oliver - mam nadzieję, że nie będziesz na mnie zła.

- Dlaczego miałabym być zła?

- Ponieważ chcę ci powiedzieć coś, powtórzyć coś, co możesz uznać za nie moją sprawę i stwierdzić, że powinnam była siedzieć cicho i nie wspominać o niczym.

- Teraz dopiero jestem ciekawa! - powiedziała Celia.

- Ta kobieta przedstawiła się. Pani Burton-Cox.

- Ach! - wykrzyknęła Celia. Jej “Ach” zabrzmiało dość znacząco. - Ach!

- Znasz ją?

- Znam - przyznała Celia.

- Tak myślałam, ponieważ...

- Ponieważ co?

- Coś powiedziała.

- O mnie? Więc mnie znała?

- Powiedziała, że najprawdopodobniej jej syn zamierza się z tobą ożenić.

Wyraz twarzy Celii zmienił się. Uniosła brwi w górę, potem jej czoło znów się wygładziło. Rzuciła pani Oliver ostre spojrzenie.

- I chcesz wiedzieć, czy to prawda?

- Nie - odrzekła pani Oliver. - Nie bardzo. Wspominam o tym, ponieważ to usłyszałam na początku. Ta kobieta powiedziała, że ponieważ jesteś moją chrzestną córką, mogę poprosić cię o pewne informacje. Przypuszczam, że chciała, bym twoją ewentualną odpowiedź przekazała jej.

- Jaką odpowiedź?

- Chyba nie spodoba ci się to. co chcę powiedzieć. Mnie się nie podobało. W rzeczywistości, aż mnie skręca w środku, bo uważam, że była to zwykła impertynencja. Przejaw złych manier. Absolutnie niewybaczalne. Powiedziała: “Czy może pani dowiedzieć się, czy to jej ojciec zabił jej matkę, czy raczej matka zabiła ojca”.

- Tak powiedziała? O to miałaś mnie spytać?

- Tak.

- I nie znała cię? To znaczy, tylko jako autorkę obecną na przyjęciu?

- W ogóle mnie nie znała. Nie spotkała mnie wcześniej ani ja nie spotkałam jej.

- I nie uznałaś, że to raczej niezwykłe?

- Nie wiem, czy powiedziała cokolwiek niezwykłego - odparła pani Oliver. - Uderzyło mnie natomiast, jeśli mogę się tak wyrazić, że jest to osoba wyjątkowo odpychająca.

- O tak, jest rzeczywiście wyjątkowo odpychająca.

- Zamierzasz wyjść za jej syna?

- Cóż, braliśmy to pod uwagę. Nie wiem jeszcze. Słyszałaś wcześniej historię, o której mówiła ta kobieta?

- Słyszałam tyle, ile słyszał prawdopodobnie każdy, kto znał twoją rodzinę.

- Że ojciec odszedł z wojska na emeryturę i kupili dom na wsi, że oboje poszli któregoś dnia na spacer ścieżką wzdłuż urwiska. Że znaleziono ich potem zastrzelonych. Obok leżał rewolwer. Mojego ojca. Najwyraźniej trzymał dwa rewolwery. Nic nie świadczyło o tym, czy było to wspólne samobójstwo, czy mój ojciec zabił najpierw matkę, a potem zastrzelił siebie, czy też moja matka zastrzeliła najpierw ojca, a potem siebie. Ale prawdopodobnie to już wiesz.

- O tyle, o ile - odrzekła pani Oliver. - To stało się chyba jakieś dwanaście lat temu.

- Mniej więcej.

- Miałaś wtedy dwanaście czy czternaście lat.

- Tak...

- Niewiele wiem - powiedziała pani Oliver. - Nawet nie było mnie wtedy w Anglii. W tamtym czasie podróżowałam z wykładami po Ameryce. Przeczytałam o wszystkim w prasie. Wypadkowi poświęcono dużo miejsca, ponieważ trudno było odkryć fakty. Nie istniał żaden motyw. Twoi rodzice byli szczęśliwi razem i nigdy się nie sprzeczali. Pamiętam, że o tym wspomniano. Sama sprawa zainteresowała mnie, bo znałam twoich rodziców, kiedy byliśmy dużo młodsi. Dobrze znałam twoją matkę, chodziłyśmy do tej samej szkoły. Potem nasze drogi się rozeszły. Ja wyszłam za mąż i wyjechałam, a ona poślubiła oficera i wyjechała razem z mężem na Malaje, o ile pamiętam. Prosiła, bym została matką chrzestna jednego z jej dzieci. Twoją. Ponieważ twoi rodzice mieszkali za granicą, przez wiele lat rzadko ich widywałam. Od czasu do czasu odwiedzałam ciebie.

- Tak. Zabierałaś mnie po szkole. Pamiętam. Częstowałaś mnie samymi pysznościami.

- Byłaś niezwykłym dzieckiem. Lubiłaś kawior.

- Nadal go lubię - przyznała Celia - choć nieczęsto mam okazję go jeść.

- Byłam zaszokowana, kiedy przeczytałam o wszystkim w prasie. Napisano niewiele. Wnioski pozostały otwarte. Żadnego motywu. Nic, na co można by wskazać. Żadnych kłótni, żadnych śladów napadu. Byłam zaszokowana - powtórzyła pani Oliver - a potem zapomniałam. Raz czy dwa zastanawiałam się, co mogło doprowadzić do tragedii, ale ponieważ nie było mnie wtedy w kraju... jak mówiłam, podróżowałam po Ameryce... cala sprawa wypadła mi z głowy. Zobaczyłam cię dopiero parę lat później i oczywiście nie wspominałam o wypadku.

- Nie - powiedziała Celia. - Doceniam to.

- Każdy natyka się w życiu na dziwne sprawy, które przydarzają się jego przyjaciołom lub znajomym. Oczywiście w wypadku przyjaciół masz jakieś pojęcie o przyczynach zdarzenia, jakiekolwiek by ono było. Ale jeśli nie rozmawiałaś z nimi i nie słyszałaś o nich od dawna, nic nie wiesz i nie masz komu okazać zaciekawienia.

- Zawsze byłaś dla mnie bardzo miła - powiedziała Celia. - Przysyłałaś mi ładne prezenty, szczególnie ten na dwudzieste pierwsze urodziny.

- To czas, kiedy dziewczęta potrzebują dodatkowej gotówki pod ręką - wyjaśniła pani Oliver - ponieważ właśnie wtedy dostrzegają tyle rzeczy, które chciałyby robić lub mieć.

- Tak, zawsze uważałam, że mnie rozumiesz i nie jesteś... wiesz, jacy są niekiedy ludzie. Wiecznie zadają pytania i chcą wiedzieć o tobie wszystko. Ty nigdy nie pytałaś. Zabierałaś mnie na wystawy albo do restauracji i rozmawiałaś tak, jakby wszystko układało się dobrze, a ty byłabyś po prostu daleką krewną. Zawsze to doceniałam. Spotkałam tylu wścibskich ludzi.

- Każdy natyka się na nich wcześniej czy później - zgodziła się pani Oliver. - Rozumiesz teraz, co mnie zdenerwowało. To zdumiewające, że zupełnie obca osoba, taka jak pani Burton-Cox, może prosić o coś takiego. Nie mogłam zrozumieć, po co jej to potrzebne. Na pewno nie była to jej sprawa. Chyba że...

- Chyba że ma to coś wspólnego z moim małżeństwem z Desmondem. Desmond to jej syn.

- Tak myślałam, ale dalej nie rozumiem, co ją to może obchodzić.

- Ją obchodzi wszystko. Jest wścibska. Dokładnie tak, jak sama powiedziałaś: odpychająca.

- Ale domyślam się, że Desmond nie jest odpychający.

- Nie. Bardzo lubię Desmonda i Desmond bardzo lubi mnie. Nie cierpię jego matki.

- Czy on ją lubi?

- Właściwie nie wiem - przyznała Celia. - Być może. Przecież jest to możliwe. Ale i tak nie chcę wychodzić za mąż w tej chwili. Nie mam na to ochoty. Jest też sporo... trudności, wiesz sama, te wszystkie za i przeciw. Musiałaś czuć się dość dziwnie - zmieniła temat. - Dlaczego pani Wścibska-Cox poprosiła, żebyś wydusiła ze mnie prawdę, a potem szybciutko przekazała to jej? Przy okazji, czy chcesz zadać mi jej pytanie?

- To znaczy czy przypuszczasz albo wiesz, czy to twoja matka zabiła twojego ojca. czy też ojciec zabił matkę, albo czy było to podwójne samobójstwo? To pytanie?

- Tak, właśnie to, jakkolwiek brzmi. Ale chyba sama muszę cię o coś zapytać. Jeżeli rzeczywiście chcesz się dowiedzieć, czy przekażesz odpowiedź pani Burton-Cox?

- Nie - odrzekła pani Oliver. - Absolutnie, zdecydowanie nie. Nie mam najmniejszego zamiaru przekazywać czegokolwiek tej wstrętnej babie. Powiem jej tylko jasno, że nie jest to ani jej. ani mój interes, i że nie mam zamiaru wyciągać od ciebie informacji dla niej.

-Tak myślałam - powiedziała Celia. - Czułam, że mogę ci pod tym względem zaufać. Powiem ci tyle, ile sama wiem.

- Nie musisz. Nie proszę o to.

- Oczywiście. Ale i tak powiem. Odpowiedź brzmi: nic nie wiem.

- Nic - powtórzyła pani Oliver z namysłem.

- Dokładnie. Nie było mnie tam wtedy. To znaczy, nie było mnie w domu. Nie przypomnę już sobie, gdzie byłam. Chyba w szkole w Szwajcarii albo spędzałam wakacje u szkolnej przyjaciółki. Rozumiesz, po tylu latach wszystko mi się zdążyło pomieszać.

- Przypuszczam - powiedziała pani Oliver, pełna wątpliwości - że nie można oczekiwać, byś ty miała cokolwiek wiedzieć. Biorąc pod uwagę, ile wtedy miałaś lat.



dalej


strona główna
(23kB)